به گزارش فولادنیوز، اتحادیه اروپا در ادامه سیاستهای خود برای کنترل انتشار کربن در تجارت خارجی، نروژ و ایسلند را نیز به محدوده اجرای سازوکار تعدیل کربن مرزی اضافه میکند. بر اساس اعلام کمیسیون اروپا در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، تصمیم شماره ۲۸۳/۲۰۲۶ کمیته مشترک منطقه اقتصادی اروپا اجرایی شده و مقررات اتحادیه اروپا درباره CBAM را در توافقنامه منطقه اقتصادی اروپا وارد کرده است.
بر این اساس، از اول ژانویه ۲۰۲۷ کالاهایی که به قلمرو گمرکی نروژ و ایسلند وارد میشوند، مشمول همان قواعدی خواهند بود که در اتحادیه اروپا اجرا میشود. این تغییر شامل محصولات آهن و فولاد، آلومینیوم، سیمان و کودهای شیمیایی است. همچنین واردات برق و هیدروژن نیز بدون توجه به حجم واردات، در محدوده این سازوکار قرار میگیرد.
به این ترتیب، محدوده مشترک اجرای CBAM از اتحادیه اروپا فراتر میرود و نروژ و ایسلند نیز به آن اضافه میشوند. با این حال، لیختناشتاین همچنان خارج از محدوده این سازوکار باقی میماند.
آستانه ۵۰ تن بهصورت تجمیعی محاسبه میشود
یکی از نکات مهم در تصمیم جدید کمیسیون اروپا، نحوه محاسبه آستانه واردات مشمول CBAM است. بر اساس مقررات فعلی، واردات سالانه بیش از ۵۰ تن از محصولات چهار گروه آهن و فولاد، آلومینیوم، سیمان و کودهای شیمیایی مشمول این سازوکار میشود.
با اضافه شدن نروژ و ایسلند، این آستانه دیگر بهصورت جداگانه برای هر قلمرو گمرکی محاسبه نخواهد شد، بلکه مجموع واردات به اتحادیه اروپا، نروژ و ایسلند مبنای محاسبه قرار میگیرد. بنابراین، واردکنندگان نمیتوانند با تقسیم واردات میان این سه قلمرو، از آستانه تعیینشده عبور نکنند. در مقابل، واردات برق و هیدروژن همچنان مستقل از میزان محموله، مشمول الزامات CBAM خواهد بود.
این تغییر از منظر تجاری اهمیت دارد؛ زیرا دامنه محاسبه واردات مشمول مقررات را گستردهتر میکند و امکان دور زدن آستانه تعیینشده از طریق تغییر مسیر ورود کالا را محدودتر خواهد کرد.
واردکنندگان با الزامات جدید روبهرو میشوند
اجرای این تصمیم تنها به گسترش جغرافیایی مقررات محدود نیست و برای واردکنندگان مستقر در نروژ و ایسلند نیز تعهدات جدیدی ایجاد میکند. شرکتهایی که از آستانه واردات تعیینشده عبور میکنند، باید وضعیت اظهارکننده مجاز CBAM را دریافت کنند.
درخواست دریافت این مجوز باید از طریق ماژول مدیریت مجوزها در سامانه ثبت CBAM ارائه شود. کمیسیون اروپا برای شرکتهایی که درخواست خود را تا ۳۱ مارس ۲۰۲۷ ثبت کنند، برخی تسهیلات در دوره آغاز اجرای مقررات در نظر گرفته است.
همچنین مجوزهای صادرشده در اتحادیه اروپا، نروژ و ایسلند به رسمیت شناخته خواهند شد. به این معنا که واردکنندگان میتوانند از مجوز دریافتشده در یکی از این قلمروها برای فعالیت در دو قلمرو دیگر نیز استفاده کنند.
از سوی دیگر، ثبت اعتباردهندگان و راستیآزمایان مورد تایید نروژ و ایسلند از اول دسامبر ۲۰۲۶ آغاز میشود؛ اقدامی که برای آمادهسازی زیرساخت نظارتی پیش از اجرای کامل مقررات در سال آینده اهمیت دارد.
چرا اروپا بهدنبال ایجاد محدوده مشترک کربنی است؟
سازوکار تعدیل کربن مرزی بخشی از سیاست اقلیمی اتحادیه اروپا برای مقابله با پدیده «نشت کربن» است. این پدیده زمانی رخ میدهد که تولیدکنندگان اروپایی به دلیل هزینههای بالاتر رعایت مقررات زیستمحیطی، بخشی از تولید خود را به کشورهایی منتقل کنند که محدودیتهای کربنی آسانتری دارند یا محصولات تولیدکنندگان خارجی جایگزین تولید داخلی اروپا شوند.
CBAM با هدف نزدیک کردن هزینه کربن محصولات وارداتی به هزینهای که تولیدکنندگان اروپایی تحت نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا (ETS) پرداخت میکنند، طراحی شده است. در این چارچوب، واردکنندگان باید انتشار کربن نهفته در کالاهای مشمول را گزارش کنند و متناسب با آن گواهیهای کربنی ارائه دهند.
گسترش این سازوکار به نروژ و ایسلند نیز در همین راستا قابل ارزیابی است. اتحادیه اروپا با ایجاد محدوده مشترک کربنی، تلاش میکند تفاوت مقررات میان کشورهای عضو منطقه اقتصادی اروپا را کاهش دهد و از انتقال مسیر واردات به قلمروهایی که مشمول محدودیتهای مشابه نیستند، جلوگیری کند.
صادرکنندگان فولاد ایران با چه چالشی مواجه میشوند؟
گسترش جغرافیایی CBAM برای صنعت فولاد ایران از آن جهت اهمیت دارد که قواعد کربنی اروپا بهتدریج به یکی از عوامل تعیینکننده رقابت در تجارت محصولات فولادی تبدیل میشود. اضافه شدن نروژ و ایسلند به این محدوده به معنای آن است که واردات فولاد از کشورهای خارج از منطقه مشترک، در این دو بازار نیز مشمول الزامات کربنی خواهد شد.
در نتیجه، صادرکنندگان ایرانی که قصد حضور در بازارهای نروژ و ایسلند را دارند، نمیتوانند این دو کشور را بازارهایی مستقل از مقررات کربنی اروپا در نظر بگیرند. مبدا تولید کالا همچنان در تعیین وضعیت آن اهمیت دارد و ورود محصول از مسیر یک کشور دیگر، بهخودیخود ماهیت کربنی و الزامات مربوط به آن را تغییر نمیدهد.
از سوی دیگر، این تحولات ضرورت اندازهگیری و مستندسازی انتشار کربن در واحدهای فولادی ایران را افزایش میدهد. تولیدکنندگانی که اطلاعات دقیق و قابل راستیآزمایی درباره مصرف انرژی، فناوری تولید و میزان انتشار گازهای گلخانهای در اختیار ندارند، ممکن است در رقابت با تولیدکنندگان دارای نظام گزارشدهی شفاف با دشواری بیشتری مواجه شوند.
در چنین شرایطی، توسعه سامانههای پایش انتشار، بهروزرسانی فناوری تولید و حرکت به سمت روشهای کمکربن، دیگر صرفا موضوعاتی مرتبط با مسئولیت زیستمحیطی نیستند؛ بلکه به بخشی از الزامات حفظ بازارهای صادراتی تبدیل میشوند.
CBAM از یک مقرره اروپایی به یک محدوده تجاری گستردهتر تبدیل میشود
تصمیم جدید کمیسیون اروپا نشان میدهد که دامنه اثرگذاری سیاستهای کربنی این اتحادیه در حال گسترش است. اضافه شدن نروژ و ایسلند، اگرچه به معنای تغییر فهرست محصولات مشمول CBAM نیست، اما محدوده جغرافیایی اجرای آن را توسعه میدهد و قواعد مشترکی برای واردات به سه قلمرو گمرکی ایجاد میکند.
برای صنعت فولاد، پیام این تحول روشن است: رقابت در بازارهای صادراتی آینده تنها بر پایه قیمت تمامشده، کیفیت و هزینه حملونقل تعیین نخواهد شد و میزان انتشار کربن نیز به یکی از متغیرهای مهم تصمیمگیری خریداران تبدیل میشود.
در این میان، پرسش مهم برای فولاد ایران این است که آیا زیرساختهای فنی و اطلاعاتی لازم برای اندازهگیری و راستیآزمایی انتشار کربن در زنجیره تولید بهاندازه کافی توسعه یافتهاند؟ زیرا در شرایطی که مقررات کربنی بهتدریج بازارهای بیشتری را دربرمیگیرند، تاخیر در آمادهسازی صنعتی میتواند به از دست رفتن فرصتهای صادراتی منجر شود.
دیدگاهتان را بنویسید