توقف مجتمع فولاد و معدن آرسلورمیتال در کریوی‌ری اوکراین، تنها به معنای خاموش‌شدن کوره‌ها نیست. با خروج بزرگ‌ترین کارفرما و یکی از اصلی‌ترین مالیات‌دهندگان شهر از مدار، درآمد شهرداری، اشتغال پیمانکاران، پروژه‌های عمرانی و حتی تأمین هزینه مدارس، بیمارستان‌ها و حمل‌ونقل عمومی تحت فشار قرار گرفته است. کریوی‌ری امروز نشان می‌دهد چگونه جنگ می‌تواند با هدف‌گرفتن یک کارخانه، اقتصاد یک شهر را زمین‌گیر کند.
به گزارش فولادنیوز، کریوی‌ری شهری است که آهن و فولاد در تار و پود آن حضور دارد. معادن سنگ‌آهن، خطوط راه‌آهن، کارخانه‌های فرآوری و مجموعه‌های فولادسازی برای دهه‌ها نه‌فقط محل کار مردم، بلکه پایه شکل‌گیری اقتصاد و هویت این شهر حدوداً ۶۰۰ هزار نفری بوده‌اند. اکنون کوره‌های بزرگ‌ترین کارخانه آن خاموش شده و مقام‌های محلی درباره «بقای شهر» سخن می‌گویند.
شرکت آرسلورمیتال در ۲۵ سپتامبر اعلام کرد پس از چهار حمله موشکی طی پنج هفته، دیگر قادر نیست فعالیت مجتمع کریوی‌ری را به‌شکلی ایمن و پایدار از سر بگیرد. این حملات به تجهیزات تولیدی خسارت گسترده‌ای وارد کرد، پنج نفر را کشت و ۱۷ نفر را زخمی کرد؛ یکی از مجروحان نیز هنگام انتشار اطلاعیه در وضعیت بحرانی قرار داشت. آخرین حمله در ۲۱ سپتامبر اتفاق افتاد.
تصمیم به توقف تولید، پس از یک خرابی عادی یا افت تقاضای بازار گرفته نشد. شرکت به این نتیجه رسید که ادامه فعالیت در شرایط حملات مکرر، جان کارکنان را تهدید می‌کند و بازسازی تجهیزات نیز بدون اطمینان از امنیت مجموعه، از نظر عملی و اقتصادی پایدار نیست.
از یک کارخانه تا اقتصاد یک شهر
آرسلورمیتال کریوی‌ری بزرگ‌ترین مجموعه یکپارچه معدن و فولاد اوکراین و بزرگ‌ترین کارفرمای این شهر محسوب می‌شود. این مجتمع حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ نیروی مستقیم و ۳۵۰۰ نیروی پیمانکاری دارد. به این تعداد باید کارکنان شرکت‌های حمل‌ونقل، تعمیرات، خدمات فنی، تأمین‌کنندگان قطعه، فروشگاه‌ها و کسب‌وکارهایی را افزود که درآمد آنها به گردش فعالیت کارخانه وابسته است.
کارخانه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۷ میلیون تن فولاد و معادن وابسته به آن ۷.۶ میلیون تن سنگ‌آهن تولید کردند. این ارقام در مقایسه با ظرفیت پیش از جنگ پایین بود؛ مجتمع در دوره عادی توان تولید بیش از شش میلیون تن فولاد در سال را داشت و حدود ۸۵ درصد محصول نهایی خود را صادر می‌کرد. جنگ، محدودیت انرژی، اختلال حمل‌ونقل و ازدست‌رفتن بازارها پیش از حملات اخیر نیز کارخانه را با ظرفیت محدود نگه داشته بود. با این‌حال، حتی تولید محدود کارخانه برای اقتصاد محلی اهمیت زیادی داشت.
آرسلورمیتال کریوی‌ری در سال ۲۰۲۵ حدود ۸.۵ میلیارد گریونا مالیات و عوارض به سطوح مختلف دولت پرداخت کرد؛ رقمی که ۲۸ درصد بیشتر از سال قبل بود. سهم بودجه‌های محلی ۲.۶ میلیارد گریونا اعلام شده و جامعه محلی کریوی‌ری نزدیک به ۱.۸ میلیارد گریونا فقط از محل مالیات زمین شرکت دریافت کرده بود. براساس اعلام مدیرعامل مجتمع، این شرکت در سال گذشته حدود ۲۷ درصد از درآمد بودجه شهر را تأمین کرده بود.
بنابراین خاموشی کارخانه، تنها صورت مالی آرسلورمیتال را کوچک نمی‌کند؛ بخشی از منابع مالی شهرداری را نیز از بین می‌برد.
شهری که باید میان پروژه‌ها و خدمات ضروری انتخاب کند
الکساندر ویلکول، رئیس اداره نظامی کریوی‌ری، اعلام کرده است که شهر ناچار می‌شود بخشی از هزینه‌های خود را کاهش دهد. آرسلورمیتال تنها مجموعه متوقف‌شده نیست؛ کارخانه سنگ‌آهن کریوی‌ری و مجتمع‌های فرآوری اینگولتس و جنوبی نیز از مدار خارج شده‌اند و دیگر واحدهای بزرگ با حداکثر یک‌چهارم ظرفیت پیش از جنگ فعالیت می‌کنند.
با کاهش مالیات صنایع، تعدادی از پروژه‌های شهری متوقف خواهد شد، اما شهرداری می‌کوشد فعالیت بیمارستان‌ها، مدارس، مهدکودک‌ها، شبکه آب و گرمایش و حمل‌ونقل عمومی را حفظ کند. مقام‌های شهری از شرکت‌های خدمات عمومی نیز خواسته‌اند نیروهای بیکار‌شده را جذب کنند. فقط شرکت آب و شبکه گرمایش شهر حدود هزار فرصت شغلی خالی دارد و بخش تراموا و اتوبوس برقی نیز آماده جذب برخی نیروهای فنی است.
با این‌حال، یک تکنسین متخصص کوره‌بلند یا معدن را نمی‌توان بدون هزینه و آموزش به نیروی خدمات شهری تبدیل کرد. حتی اگر بخشی از کارکنان شغل موقت پیدا کنند، سطح دستمزد، مهارت تخصصی و ظرفیت تولیدی ازدست‌رفته به‌آسانی جبران نمی‌شود.
بودجه مصوب کریوی‌ری برای سال ۲۰۲۶ حدود ۹.۷۵ میلیارد گریونا بود و بیش از ۸۰ درصد آن به هزینه‌های اجتماعی، شرایط جنگی و پرداخت‌های الزامی اختصاص داشت. نزدیک به ۴.۴ میلیارد گریونا نیز برای حقوق کارکنان بخش عمومی، انرژی و خدمات شهری، غذا و داروی مدارس و مراکز درمانی در نظر گرفته شده بود. کاهش ناگهانی درآمد صنعتی، انعطاف چنین بودجه‌ای را محدودتر می‌کند.
یک میلیارد دلار زیان روی کاغذ، خسارتی بزرگ‌تر روی زمین
آرسلورمیتال انتظار دارد در نتیجه تعطیلی مجتمع، حدود یک میلیارد دلار هزینه کاهش ارزش غیرنقدی در حساب‌های خود ثبت کند. این شرکت از آغاز جنگ تاکنون بیش از ۷۰۰ میلیون دلار برای حفظ فعالیت واحد اوکراینی خود اختصاص داده است. برنامه فعلی، نگهداری و حفاظت از زیرساخت‌هاست تا در صورت بازگشت صلح، امکان بررسی راه‌اندازی دوباره کارخانه باقی بماند.
اما زیان واقعی فقط در ترازنامه شرکت دیده نمی‌شود. مهاجرت نیروی ماهر، تعطیلی پیمانکاران، ازبین‌رفتن درآمد خانوارها و فرسایش تجهیزات در دوره توقف می‌تواند هزینه بازگشت به تولید را افزایش دهد. اگر کارخانه برای مدت طولانی خاموش بماند، حتی پایان جنگ نیز الزاماً به معنای شروع سریع تولید نخواهد بود.
صنعت فولاد پیش از جنگ حدود یک‌دهم از اقتصاد اوکراین را تشکیل می‌داد. امروز کارخانه‌های بزرگ در چند شهر صنعتی متوقف شده‌اند و مسیرهای صادراتی، بنادر و راه‌آهن نیز آسیب دیده‌اند. کریوی‌ری تصویری فشرده از همین بحران ملی است: شهری که معدن دارد، کارخانه دارد و نیروی متخصص دارد، اما امنیت و مسیر مطمئنی برای تولید و فروش محصول ندارد.
تجربه‌ای برای شهرهای صنعتی ایران
پرونده کریوی‌ری برای ایران نیز صرفاً روایتی از جنگ اوکراین نیست. اقتصاد بعضی شهرهای ایران به یک مجتمع فولادی، معدنی یا فلزی بزرگ وابسته است. توقف طولانی تولید بر اثر جنگ، محدودیت انرژی، بحران آب یا انسداد مسیرهای حمل‌ونقل می‌تواند هم‌زمان اشتغال، درآمد پیمانکاران و منابع عمومی منطقه را کاهش دهد.
پرسش اصلی این است که برای چنین شهرهایی چه برنامه جایگزینی وجود دارد؟ صندوق‌های اضطراری، بیمه وقفه تولید، حفاظت از نیروی متخصص، تنوع‌بخشی به اقتصاد محلی و برنامه نگهداری کارخانه در دوره توقف، باید پیش از وقوع بحران طراحی شوند.
خاموش‌کردن یک کوره ممکن است در چند ساعت انجام شود؛ اما روشن‌کردن دوباره اقتصاد شهری که پیرامون آن ساخته شده، بسیار دشوارتر خواهد بود.
دیدگاهتان را بنویسید