به گزارش فولادنیوز، جنگ اوکراین بار دیگر از مسیر زیرساخت‌های انرژی به بازار مواد اولیه فولاد فشار وارد کرده است. این بار، هدف مستقیم حملات نه معدن و کارخانه، بلکه شبکه انتقال برق و پست‌های برق اوکراین بوده؛ با این حال، پیامد آن به توقف فعالیت یکی از تولیدکنندگان مهم گندله سنگ‌آهن در اروپا رسیده است.
شرکت فرکسپو در اطلاعیه‌ای که ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، از توقف موقت تولید در تاسیسات خود در اوکراین خبر داد. براساس اعلام شرکت، حملات تازه به زیرساخت‌های برق، از جمله خطوط انتقال و پست‌های برق، تامین انرژی واحدهای تولیدی را ناپایدار و ناکافی کرده است. فرکسپو زمان مشخصی برای ازسرگیری تولید اعلام نکرده و بازگشت به فعالیت را به فراهم شدن شرایط عملیاتی و اقتصادی مناسب منوط کرده است.
این اتفاق در شرایطی رخ می‌دهد که فرکسپو پیش از این نیز با محدودیت نقدینگی، اختلالات لجستیکی و کاهش ظرفیت تولید مواجه بوده است. بنابراین توقف جدید را نمی‌توان صرفا یک اختلال مقطعی در تامین برق دانست؛ بلکه مجموعه‌ای از فشارهای هم‌زمان، توان این شرکت برای ایفای نقش در زنجیره تامین فولاد اروپا را محدود کرده است.
سومین توقف تولید در یک سال
براساس گزارش رویترز، توقف اخیر سومین بار در سال جاری میلادی است که فرکسپو فعالیت تولیدی خود را متوقف می‌کند. این شرکت پیش‌تر در پی محدودیت‌های ناشی از جنگ و مشکلات عملیاتی، با توقف تولید مواجه شده بود و در سپتامبر، پس از تقویت منابع مالی، توانست فعالیت یکی از خطوط گندله‌سازی خود را از سر بگیرد.
با این حال، بازگشت تولید به معنای احیای کامل ظرفیت عملیاتی نبود. فرکسپو در گزارش عملکرد سه‌ماهه سوم خود اعلام کرده بود که مجموع تولید تجاری شرکت در این دوره به ۷۷۹ هزار و ۹۷۵ تن رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با ۹۶۳ هزار و ۴۰۹ تن سه‌ماهه دوم، کاهش حدود ۱۹ درصدی را نشان می‌دهد.
محدودیت دسترسی به مسیرهای صادراتی دریای سیاه نیز در کنار مشکلات نقدینگی و انرژی، امکان افزایش تولید را محدود کرده است. در واقع، حتی زمانی که شرکت موفق به تولید محصول می‌شود، انتقال آن به مشتریان همچنان با ریسک‌های ناشی از شرایط جنگی روبه‌روست.
فرکسپو در سپتامبر از طریق افزایش سرمایه ۱۰۰ میلیون دلاری توانست بخشی از فشار نقدینگی خود را کاهش دهد و فعالیت محدود تولیدی را از سر بگیرد؛ اما تحولات اخیر نشان می‌دهد که تامین مالی به‌تنهایی برای بازگشت پایدار تولید کافی نیست.
افت ۵۴ درصدی تولید تجاری فرکسپو
آمار عملکرد این شرکت در ۹ ماه نخست ۲۰۲۶، ابعاد مشکلات عملیاتی آن را روشن‌تر می‌کند. براساس گزارش رسمی فرکسپو، مجموع تولید تجاری شرکت شامل گندله و کنسانتره سنگ‌آهن در این دوره به ۲ میلیون و ۳۳۶ هزار تن رسید؛ درحالی‌که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۵ میلیون و ۶۸ هزار تن بود. به این ترتیب، تولید تجاری شرکت طی یک سال ۵۴ درصد کاهش یافته است.
تولید گندله نیز در همین دوره به ۲ میلیون و ۴۲ هزار تن رسید که نسبت به تولید ۲ میلیون و ۸۰۹ هزار تنی ۹ ماه نخست ۲۰۲۵، افت ۲۷ درصدی را نشان می‌دهد.
نکته قابل توجه، کاهش شدید تولید کنسانتره سنگ‌آهن با عیار ۶۷ درصد است. تولید این محصول در ۹ ماه نخست سال جاری به ۲۹۴ هزار و ۳۴۶ تن رسید؛ درحالی‌که فرکسپو در مدت مشابه سال گذشته ۲ میلیون و ۲۵۹ هزار تن کنسانتره تولید کرده بود.
این ارقام نشان می‌دهد که مشکلات شرکت صرفا به توقف اخیر محدود نیست و فرکسپو پیش از حملات جدید نیز با افت قابل توجه ظرفیت تولید روبه‌رو بوده است.
برق؛ حلقه آسیب‌پذیر تولید گندله
اهمیت اختلال اخیر زمانی بیشتر مشخص می‌شود که ساختار هزینه‌های تولید فرکسپو بررسی شود. براساس گزارش مالی میان‌دوره‌ای شرکت، برق، گاز طبیعی و سوخت دیزل در مجموع ۵۸ درصد از کل هزینه تولید گندله در نیمه نخست ۲۰۲۶ را تشکیل داده‌اند. این سهم در مدت مشابه سال گذشته ۴۹ درصد بود.
به عبارت دیگر، انرژی نه‌تنها یکی از نهاده‌های اصلی تولید در این شرکت است، بلکه سهم آن از هزینه‌های عملیاتی نیز افزایش یافته است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در تامین برق می‌تواند هم حجم تولید را کاهش دهد و هم هزینه بازگشت به مدار تولید را افزایش دهد.
از سوی دیگر، فرکسپو اعلام کرده است که دارایی‌های این شرکت در حملات اخیر آسیب فیزیکی ندیده‌اند. بنابراین توقف تولید ناشی از تخریب مستقیم کارخانه یا تجهیزات معدنی نیست، بلکه اختلال در زیرساختی خارج از محدوده عملیاتی شرکت، امکان فعالیت اقتصادی واحدها را از بین برده است.
این موضوع یک نکته مهم برای صنعت فولاد دارد: امنیت تولید فقط به حفاظت از معدن، کارخانه و تجهیزات وابسته نیست؛ پایداری شبکه برق، دسترسی به سوخت و امکان انتقال انرژی نیز بخشی از امنیت زنجیره تامین محسوب می‌شود.
ذخایر موجود فعلا مانع اختلال در تحویل به اروپا می‌شود
با وجود توقف تولید، فرکسپو اعلام کرده است که در حال حاضر می‌تواند سفارش مشتریان اروپایی خود را از محل ذخایر محصولات نهایی تامین کند. شرکت همچنین تاکید کرده است که دارایی‌هایش در حملات اخیر آسیب ندیده‌اند و ازسرگیری تولید را به فراهم شدن شرایط عملیاتی مناسب و امکان فعالیت اقتصادی وابسته دانسته است.
با این حال، ذخایر انبارشده فقط می‌توانند برای مدتی اثر توقف تولید را کاهش دهند. اگر اختلال برق ادامه پیدا کند، فاصله میان تولید و مصرف به‌تدریج در زنجیره تامین نمایان خواهد شد؛ به‌ویژه آنکه ظرفیت تولید فرکسپو از ابتدای سال نیز تحت فشار بوده است.
از سوی دیگر، محدودیت مسیرهای صادراتی دریای سیاه، امکان جبران سریع کمبود عرضه از طریق افزایش صادرات را دشوارتر می‌کند. به همین دلیل، حتی بازگشت برق نیز لزوما به معنای بازگشت فوری شرکت به ظرفیت قبلی نخواهد بود.
آیا بازار گندله اروپا با ریسک تازه عرضه روبه‌رو می‌شود؟
توقف فعالیت فرکسپو بار دیگر وابستگی بازار مواد اولیه فولاد به زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل را برجسته کرده است. اهمیت این موضوع برای اروپا از آن جهت است که گندله‌های باکیفیت و محصولات مناسب احیای مستقیم، در تامین خوراک واحدهای فولادسازی و کاهش شدت انتشار کربن نقش دارند.
البته در شرایط فعلی نمی‌توان از کمبود قطعی گندله در بازار اروپا سخن گفت. ذخایر موجود فرکسپو همچنان امکان تحویل به مشتریان را فراهم می‌کنند و برای ارزیابی اثر واقعی توقف تولید باید مدت‌زمان اختلال و وضعیت موجودی مشتریان بررسی شود.
با این حال، تکرار توقف‌های تولید در یک سال نشان می‌دهد که اتکا به تامین‌کنندگان مستقر در مناطق دارای ریسک ژئوپلیتیک، می‌تواند برنامه‌ریزی تولید فولادسازان را با عدم قطعیت بیشتری مواجه کند.
برای ایران نیز این تحول از منظر رقابت در بازار مواد اولیه اهمیت دارد. تضعیف عرضه یک تولیدکننده اروپایی می‌تواند در برخی بازارها فرصت‌هایی برای عرضه‌کنندگان دیگر ایجاد کند؛ اما تبدیل این فرصت به سهم صادراتی، به کیفیت محصول، قیمت تمام‌شده، هزینه حمل، دسترسی به بازار و محدودیت‌های تجاری وابسته است.
در نهایت، ماجرای فرکسپو یک بار دیگر نشان می‌دهد که در زنجیره جهانی فولاد، ظرفیت اسمی تولید به‌تنهایی معیار قابل اتکایی برای سنجش امنیت عرضه نیست. شرکتی که معدن، کارخانه و محصول آماده فروش دارد، اگر به برق پایدار و مسیر صادراتی مطمئن دسترسی نداشته باشد، نمی‌تواند نقش خود را در بازار حفظ کند.
دیدگاهتان را بنویسید