به گزارش فولادنیوز، پنج کنسرسیوم در مناقصه توسعه معدن «مریما هیل» (Mrima Hill) در جنوب کنیا شرکت کرده‌اند. در میان آنها سه مجموعه آمریکایی یا وابسته به آمریکا، یک کنسرسیوم استرالیایی و یک مشارکت کنیایی ـ بریتانیایی حضور دارند. دولت کنیا اعلام کرده است که تصمیم نهایی درباره واگذاری پروژه طی دو تا سه هفته آینده اعلام خواهد شد.
ذخایر ارزشمند عناصر نادر خاکی و نیوبیوم
معدن مریما هیل در شهرستان کواله، در فاصله حدود ۶۵ کیلومتری بندر مومباسا قرار دارد. اهمیت این محدوده به وجود ذخایر عناصر نادر خاکی و نیوبیوم بازمی‌گردد؛ موادی که در صنایع پیشرفته، تولید تجهیزات الکترونیکی، خودروهای برقی، هوافضا و فناوری‌های دفاعی کاربرد دارند.
نیوبیوم به‌ویژه در تولید آلیاژهای مستحکم و مقاوم، از جمله فولادهای مورد استفاده در صنایع هوافضا و زیرساختی، اهمیت دارد. عناصر نادر خاکی نیز در ساخت آهنرباهای دائمی، موتورهای الکتریکی و تجهیزات الکترونیکی پیشرفته به کار می‌روند.
وزیر معدن کنیا اعلام کرده است که بررسی‌های اولیه از وجود ذخایری به ارزش ده‌ها میلیارد دلار در این محدوده حکایت دارد. البته این رقم هنوز به معنای ارزش اقتصادی قطعی معدن نیست و هزینه استخراج، فرآوری و توسعه زیرساخت‌ها در تعیین ارزش نهایی پروژه نقش تعیین‌کننده خواهد داشت.
۳ کنسرسیوم آمریکایی در برابر ائتلاف استرالیایی
در میان شرکت‌کنندگان آمریکایی، کنسرسیوم Meridian Mineral Holdings قرار دارد که شرکت مهندسی فلور (Fluor) و شرکت Tetra Tech در آن حضور دارند. کنسرسیوم Frontier Minerals نیز با مشارکت شرکت ReElement Technologies برای توسعه این ذخایر پیشنهاد داده است. مجموعه آمریکایی دیگری با نام Mrima Earth به رهبری Critical Metals Corp نیز در فهرست رقبا قرار دارد.
در طرف دیگر، شرکت استرالیایی RareX با همکاری شرکت معدنی Iluka Resources برای تصاحب پروژه وارد رقابت شده است. همچنین مشارکت Gem of Dreams با حضور طرف کنیایی و بریتانیایی یکی دیگر از متقاضیان توسعه معدن است.
نکته قابل توجه، حضور فلور و ایلوکا در دو سوی رقابت است. فلور پیش‌تر در ساخت پالایشگاه عناصر نادر خاکی شرکت ایلوکا در استرالیا نقش داشته است؛ اما اکنون دو مجموعه در پروژه کنیا رقیب یکدیگر شده‌اند. نماینده کنسرسیوم استرالیایی هشدار داده است که اگر فلور در طراحی و ساخت کارخانه فرآوری مریما هیل از مالکیت فکری ایلوکا استفاده کند، احتمال پیگیری حقوقی وجود دارد.
خروج شرکت‌های چینی از رقابت
یکی از تحولات مهم مناقصه، خروج دو شرکت چینی از فرایند رقابت است. موسسه تحقیقات فلزات غیرآهنی هونان و گروه جینان یوکسیاو، دو مجموعه‌ای هستند که از ادامه حضور در این فرایند انصراف داده‌اند.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که چین یکی از بازیگران اصلی صنعت معدن آفریقا و قدرت مسلط در بخش فرآوری بسیاری از مواد معدنی حیاتی است. محدودیت‌های صادراتی چین در سال‌های اخیر نیز نگرانی آمریکا و متحدانش درباره وابستگی زنجیره تامین مواد معدنی را افزایش داده است.
با این حال، وزیر معدن کنیا اعلام کرده است که از دلایل خروج شرکت‌های چینی اطلاعی ندارد. به گفته او، یکی از این شرکت‌ها در همان روز برای شرکت در مناقصه یک پروژه معدنی دیگر در کنیا پیشنهاد داده است. بنابراین خروج آنها از رقابت مریما هیل لزوما به معنای کنار گذاشتن بازار معدنی کنیا نیست.
چرا مریما هیل برای آمریکا اهمیت دارد؟
رقابت بر سر این معدن را نمی‌توان صرفا یک مناقصه تجاری میان چند شرکت معدنی دانست. واشنگتن در سال‌های اخیر تلاش کرده است منابع تامین مواد معدنی حیاتی خود را متنوع کند و وابستگی به چین را در بخش استخراج و به‌ویژه فرآوری کاهش دهد.
دولت دونالد ترامپ، تامین مواد معدنی راهبردی را به یکی از اولویت‌های اقتصادی و امنیتی خود تبدیل کرده و برای گسترش همکاری با کشورهای آفریقایی نیز برنامه‌ریزی کرده است. در سپتامبر ۲۰۲۶، یک مقام وزارت خارجه آمریکا از آمادگی واشنگتن برای همکاری با کنیا در توسعه بخش معدن و استفاده از فناوری‌های پیشرفته استخراج و فرآوری خبر داده بود. این همکاری در شرایطی دنبال می‌شود که کنیا نیز به دنبال جذب سرمایه خارجی و ایجاد ظرفیت فرآوری داخلی است.
از این منظر، دستیابی به پروژه مریما هیل می‌تواند برای شرکت‌های آمریکایی فراتر از مالکیت یا بهره‌برداری از یک معدن باشد؛ این پروژه امکان حضور در یکی از حلقه‌های اولیه زنجیره تامین عناصر نادر خاکی و نیوبیوم را فراهم می‌کند.
کنیا به دنبال فرآوری داخلی است
در این رقابت، تنها میزان سرمایه‌گذاری یا توان فنی شرکت‌ها تعیین‌کننده نیست. دولت کنیا اعلام کرده است که توسعه معدن باید با منافع اقتصادی داخلی و افزایش ظرفیت فرآوری مواد معدنی در داخل کشور همراه باشد.
ویلیام روتو، رئیس‌جمهوری کنیا، پیش‌تر از نزدیک بودن توافق همکاری معدنی با آمریکا خبر داده بود؛ توافقی که یکی از اهداف آن توسعه فرآوری داخلی منابع معدنی است. مقام‌های آمریکایی نیز بر تمایل شرکت‌های این کشور برای سرمایه‌گذاری در ایجاد زیرساخت‌های فرآوری در کنیا تاکید کرده‌اند.
این رویکرد بخشی از تغییر سیاست کشورهای آفریقایی در قبال منابع معدنی است. بسیاری از این کشورها دیگر تمایلی ندارند صرفا صادرکننده مواد خام باشند و تلاش می‌کنند با جذب سرمایه و فناوری، سهم بیشتری از ارزش افزوده زنجیره تولید را در داخل اقتصاد خود نگه دارند.
چالش‌های توسعه پروژه
با وجود ارزش بالقوه ذخایر مریما هیل، توسعه این معدن بدون چالش نیست. موقعیت جغرافیایی محدوده در یک منطقه جنگلی که برای جامعه محلی دیگو اهمیت فرهنگی و مذهبی دارد، از جمله موضوعات حساس پروژه است. همچنین وجود برخی عناصر همراه از جمله توریم که خاصیت پرتوزایی دارد، می‌تواند فرایند استخراج و فرآوری را پیچیده‌تر کند.
سابقه اختلاف حقوقی بر سر مجوز معدنی این محدوده نیز از دیگر موانع توسعه آن بوده است. بنابراین برنده مناقصه علاوه بر تامین سرمایه و فناوری، باید بتواند مسائل حقوقی، زیست‌محیطی و اجتماعی پروژه را مدیریت کند.
در مجموع، رقابت بر سر مریما هیل نشان می‌دهد که معادن آفریقا به یکی از میدان‌های اصلی رقابت بر سر امنیت عرضه مواد معدنی حیاتی تبدیل شده‌اند. آمریکا به دنبال کاهش وابستگی به چین و ایجاد مسیرهای جایگزین تامین است و استرالیا نیز با تکیه بر تجربه شرکت‌های معدنی خود در بازار عناصر نادر خاکی، به دنبال گسترش حضور در این زنجیره است.
برای کنیا نیز این مناقصه فرصتی برای تبدیل منابع زیرزمینی به ظرفیت صنعتی و درآمد اقتصادی است. نتیجه این رقابت، علاوه بر تعیین بهره‌بردار یکی از ذخایر مهم آفریقا، می‌تواند نشانه‌ای از جهت‌گیری آینده سرمایه‌گذاری‌های معدنی در این قاره باشد.
دیدگاهتان را بنویسید