بازار مس روی کاغذ مازاد دارد / تولید معادن در عمل کاهش یافته است
بازار جهانی مس در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با تناقضی روبهرو شد که در نگاه اول عجیب به نظر میرسد: آمارها از وجود مازاد مس تصفیهشده خبر میدهند، اما همزمان تولید معادن کاهش یافته و دسترسی کارخانههای ذوب به کنسانتره دشوارتر شده است. به بیان ساده، انتهای زنجیره هنوز فلز کافی دارد؛ ولی خوراکی که باید تولید آینده را تضمین کند، با سرعت گذشته از معادن بیرون نمیآید.
به گزارش فولاد نیوز، دادههای مقدماتی گروه مطالعات بینالمللی مس نشان میدهد تولید معادن جهان در ۶ ماهه نخست ۲۰۲۶ حدود ۱.۱ درصد کاهش یافته است. این افت در بازاری رخ داده که توسعه شبکه برق، خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر و مراکز داده، چشمانداز مصرف بلندمدت آن را تقویت کردهاند.
عقبنشینی در ابتدای زنجیره
بخش اصلی مشکل به تولید کنسانتره بازمیگردد. تولید جهانی کنسانتره مس در این دوره ۲.۶ درصد پایین آمده است. هرچند تولید به روش استخراج حلالی و الکترووینینگ ۴.۳ درصد رشد کرد، این افزایش نتوانست افت بخش کنسانتره را جبران کند.
شیلی، جمهوری دموکراتیک کنگو و اندونزی از مهمترین نقاط ضعف عرضه بودند. در شیلی که همچنان یکی از ستونهای بازار جهانی مس محسوب میشود، تولید معادن ۶.۶ درصد کاهش یافت. تولید کنسانتره این کشور ۸ درصد و تولید به روش استخراج حلالی و الکترووینینگ نیز یک درصد پایین آمد.
این اعداد فقط از مشکلات مقطعی چند معدن حکایت نمیکنند. کاهش عیار سنگ معدن، فرسودگی برخی تأسیسات، محدودیت آب و انرژی، اعتراضهای کارگری و طولانیشدن صدور مجوز برای پروژههای تازه، باعث شده افزایش عرضه مس دشوارتر و پرهزینهتر شود. ساخت یک معدن بزرگ نیز ممکن است بیش از یک دهه زمان ببرد؛ بنابراین کمبود خوراک را نمیتوان با تصمیمی کوتاهمدت برطرف کرد.
مازاد از کجا آمده است؟
با وجود ضعف معادن، تولید مس تصفیهشده جهان ۲.۴ درصد افزایش یافت. تولید اولیه حدود ۲ درصد رشد کرد و تولید ثانویه، یعنی مس بهدستآمده از قراضه، ۴.۳ درصد بالا رفت. مصرف ظاهری مس تصفیهشده نیز در همین دوره ۲.۳ درصد افزایش داشت.
حاصل این محاسبات، مازاد ۱۳۱ هزار تنی در بازار مس تصفیهشده است. اگر تغییرات موجودی انبارهای گمرکی چین از آمار کنار گذاشته شود، میزان مازاد به حدود ۹۸ هزار تن میرسد.
این اختلاف نشان میدهد «مازاد» تا اندازهای به روش محاسبه موجودی و مصرف چین وابسته است. مسی که در انبار باقی میماند، میان مناطق جابهجا میشود یا در چرخه گمرکی قرار دارد، ممکن است در آمار موجود باشد؛ اما الزاماً بهآسانی و در زمان مناسب در اختیار مصرفکننده صنعتی قرار نگیرد.
بنابراین، عدد مثبت تراز بازار را نباید نشانه فراوانی مطمئن دانست. این عدد بیشتر تصویری از شرایط فعلی پالایشگاهها و موجودیهاست؛ در حالی که کاهش استخراج، درباره توان تولید سالهای آینده هشدار میدهد.
پالایش مس بیش از گذشته متمرکز شده است
بخش دیگری از این تناقض به تمرکز جغرافیایی صنعت بازمیگردد. چین و جمهوری دموکراتیک کنگو اکنون رویهم حدود ۵۹ درصد مس تصفیهشده جهان را تولید میکنند. تولید مشترک این دو کشور در نیمه نخست سال ۵.۷ درصد افزایش یافته است؛ رشد چین ۵.۳ درصد و رشد کنگو ۷.۹ درصد بود.
در مقابل، تولید مس تصفیهشده در مجموعه سایر کشورهای جهان ۱.۹ درصد کاهش یافت. به این ترتیب، رشد عرضه جهانی بیش از آنکه گسترده و متوازن باشد، به ظرفیت دو کشور وابسته شده است.
این تمرکز، بازار را در برابر اختلالهای سیاسی، تجاری و لجستیکی آسیبپذیرتر میکند. هر تغییر در سیاست صنعتی چین یا هر اختلال در استخراج و حملونقل کنگو میتواند خیلی زود از یک مسئله محلی به مشکلی جهانی تبدیل شود.
هشدار پنهان پشت یک عدد آرام
مصرف ظاهری مس تصفیهشده جهان در نیمه نخست سال ۲.۳ درصد رشد کرد. تقاضای ظاهری چین ۳.۲ درصد افزایش یافت، اما واردات خالص مس تصفیهشده این کشور ۱۳ درصد کاهش پیدا کرد. این وضعیت نشان میدهد چین بخش بیشتری از نیاز خود را از تولید داخلی و موجودیهای در دسترس تأمین کرده است.
بازار امروز شاید در سطح مس تصفیهشده با کمبود فوری روبهرو نباشد، اما کاهش تولید معادن و کنسانتره، پایههای همین تعادل را ضعیف میکند. اگر تولید پالایشگاهها بالا بماند و استخراج معادن نتواند همراه آن حرکت کند، رقابت بر سر خوراک شدیدتر خواهد شد؛ فشاری که میتواند حاشیه سود کارخانههای ذوب را کاهش دهد و در نهایت به افت تولید فلز تصفیهشده منجر شود.
به همین دلیل، مازاد ۹۸ تا ۱۳۱ هزار تنی را باید یک حاشیه نسبتاً باریک دانست، نه سپری مطمئن در برابر اختلال عرضه. بازار مس ممکن است امروز روی کاغذ مازاد داشته باشد، اما در دل زنجیره، نشانههای یک تنگنای جدیتر در حال شکلگیری است.