صنعت فولاد اوکراین در آتش جنگ / دیوار تعرفههای اروپا دسترسی اوکراین به بازار جهانی فولاد را تهدید میکند
صنعت فولاد اوکراین که سالها زیر فشار حملات روسیه، انسداد مسیرهای دریایی و افزایش هزینههای لجستیکی به فعالیت ادامه داده است، اکنون با مانع تازهای روبهرو شده؛ کاهش سهمیههای وارداتی و اجرای تعرفههای کربنی اتحادیه اروپا، دسترسی یکی از مهمترین صنایع صادراتی این کشور به بازار اصلی خود را تهدید میکند.
به گزارش فولاد نیوز، کارگران کارخانه بزرگ زاپوریژستال طی سالهای جنگ تلاش کردهاند خطوط تولید این مجموعه عظیم را با وجود حملات پهپادی، موشکی و بمبارانهای روسیه فعال نگه دارند. با اینحال، این کارخانه نزدیک به یک قرن قدمت دارد و اکنون علاوه بر تهدیدهای نظامی، با خطری اقتصادی مواجه شده که میتواند بقای آن را دشوارتر کند.
اتحادیه اروپا با کاهش سهمیه واردات بدون تعرفه فولاد و اجرای تعرفههای کربنی، شرایط تازهای را پیشروی تولیدکنندگان اوکراینی قرار داده است. این مقررات در حالی اعمال میشوند که صنعت فولاد یکی از پایههای اقتصاد اوکراین محسوب میشود و ۱۵ درصد از کل صادرات این کشور را تشکیل میدهد.
بازار اروپا بستهتر شد
اتحادیه اروپا بزرگترین مشتری فولاد اوکراین است و حدود چهارپنجم محصولات صادراتی این صنعت را خریداری میکند. این وابستگی بالا باعث شده است هر تغییر در سیاست تجاری اروپا، مستقیماً بر تولید، اشتغال و درآمدهای ارزی اوکراین اثر بگذارد.
پس از حمله روسیه در سال ۲۰۲۲، اتحادیه اروپا تعرفه واردات محصولات اوکراینی را به حالت تعلیق درآورد. الکساندر میروننکو، مدیر عملیاتی گروه متاینوست، شرکت مادر زاپوریژستال، معتقد است این تصمیم نقش مهمی در حفظ ثبات تولید این کارخانه و دیگر فولادسازان اوکراینی داشت.
اکنون شرایط بهطور اساسی تغییر کرده است. مقررات جدید اتحادیه اروپا که از اول ژوئیه اجرایی شدند، سهمیه سالانه واردات بدون تعرفه را نزدیک به نصف کاهش دادهاند. علاوه بر این، طیف گستردهای از محصولات فولادی وارداتی که از سقف تعیینشده فراتر بروند، با تعرفه ۵۰ درصدی مواجه خواهند شد.
بر اساس محاسبات مرکز مشاورهای «جیامکی سنتر» مستقر در کییف، سهمیه جدید تعیینشده برای فولاد اوکراین حدود یک میلیون تن است. این میزان در مقایسه با حجم تجارت سال ۲۰۲۵، کاهش ۶۰ درصدی را نشان میدهد.
مدیر عملیاتی متاینوست این محدودیتها را بخشی از مجموعه فشارهایی میداند که صنعت فولاد اوکراین را در تنگنا قرار دادهاند. بسته شدن مسیرهای کشتیرانی دریای سیاه و افزایش هزینه حملونقل ریلی داخلی، از دیگر مشکلاتی هستند که در کنار تعرفههای اروپا، توان رقابتی فولادسازان این کشور را کاهش دادهاند.
تهدید تولید
تازهترین حمله روسیه به کارخانه زاپوریژستال در روز سهشنبه، جان هفت کارگر را گرفت و فعالیت کارخانه را بهطور موقت متوقف کرد. این اتفاق بار دیگر نشان داد تولیدکنندگان اوکراینی حتی پیش از مواجهه با موانع تجاری، برای حفظ فعالیت عادی خطوط تولید با چه مخاطراتی روبهرو هستند.
حملات روسیه به مسیر دریایی اوکراین در دریای سیاه، راه اصلی صادرات فولاد و واردات مواد اولیه را مسدود کرده است. این محدودیت، هزینههای لجستیکی شرکتهایی را که پیش از این نیز با فشار مالی روبهرو بودند، افزایش داده است.
حملات مکرر به کارخانهها نیز تولیدکنندگان را ناچار میکند خطوط خود را متوقف و پس از رفع آسیبها دوباره راهاندازی کنند. این چرخه توقف و آغاز مجدد، هزینههای تولید را افزایش میدهد و امکان برنامهریزی پایدار را از کارخانهها میگیرد.
فشار حملونقل از همین ماه بیشتر شده است. تولیدکنندگان اکنون باید با افزایش ۳۰ درصدی تعرفه حملونقل داخلی کنار بیایند. این افزایش برای تأمین کسری بودجه راهآهن دولتی اوکراین در نظر گرفته شده است؛ شرکتی که خود با رشد هزینه برق، نگهداری و تعمیرات روبهرو شده است.
الکساندر کالنکوف، رئیس انجمن صنعتی
اوکرمتالورگپروم، اعلام کرده است صنعت فولاد و دولت اوکراین باید فوراً برای دریافت معافیتهای داخلی و خارجی اقدام کنند. به گفته او، بقای صنعت فولاد اوکراین تا پایان سال به تحقق مجموعهای از اقدامات حمایتی وابسته است.
خطر برای اقتصاد
فدراسیون کارفرمایان اوکراین هشدار داده است که محدودیتهای تجاری اتحادیه اروپا میتواند ۱.۲ میلیارد دلار از درآمدهای ارزی این کشور بکاهد. این مقررات همچنین ممکن است تولید ناخالص داخلی اوکراین را ۰.۶ درصد کاهش دهد.
این نهاد از دولت اوکراین خواسته است برای دریافت معافیت از مقررات جدید با بروکسل مذاکره کند و دو طرف به یک سازوکار مشترک برای مدیریت واردات فولاد دست یابند.
مساله تنها به کاهش صادرات محدود نمیشود. محدودیت دسترسی به بازار اروپا میتواند کارخانههای اوکراینی را به تغییر ترکیب تولید وادار کند؛ تغییری که احتمالاً با افت ارزش افزوده، کاهش بهرهبرداری از ظرفیت و جابهجایی نیروی انسانی همراه خواهد شد.
عقبگرد به چدن
در کارخانه زاپوریژستال، جرثقیلهای بزرگ تختالهای فولادی چندتنی و گداخته را روی خطوط تولید قرار میدهند. این تختالها پس از عبور از تجهیزات نورد، به ورقهای باریک و طویلی تبدیل میشوند که طول بعضی از آنها به نزدیک یک کیلومتر میرسد و در نهایت بهشکل کلاف درمیآیند.
با اجرای سهمیههای جدید اروپا، ممکن است بخش بزرگی از این خطوط تولید خاموش شود. متاینوست در حال بررسی افزایش تولید چدن خام است؛ محصولی نیمهساخته که مشمول سهمیههای وارداتی اتحادیه اروپا نمیشود.
حرکت از محصولات فولادی با ارزش افزوده بالاتر بهسمت چدن خام میتواند مسیر صادرات را تا حدی باز نگه دارد، اما هزینه سنگینی برای کارخانه خواهد داشت. به گفته میروننکو، چنین تغییری باعث میشود حدود ۵۰ درصد از ظرفیت زاپوریژستال بلااستفاده بماند. در این صورت، مدیران کارخانه باید برای جابهجایی و تعیین تکلیف کارگران خطوط متوقفشده راهحلی پیدا کنند.
اتحادیه اروپا اعلام کرده است سهمیههای وارداتی برای حفاظت از تولیدکنندگان داخلی این بلوک ضروری هستند. تعرفههای کربنی نیز که از اول ژانویه اجرایی شدهاند، بر اساس میزان انتشار آلایندههای تولیدکنندگان محاسبه میشوند و هدف آنها جلوگیری از انتقال انتشار کربن و تشویق تولید پاکتر عنوان شده است.
با اینحال، فولادسازان اوکراینی معتقدند اجرای این مقررات در شرایط جنگی، فشار مضاعفی بر صنعتی وارد میکند که همزمان با تخریب زیرساختها، انسداد مسیرهای تجاری و رشد هزینههای تولید دستوپنجه نرم میکند.
لجستیک گرانتر
بسته شدن عملی مسیر دریای سیاه، واردات زغالسنگ ککشوی موردنیاز کارخانه زاپوریژستال را نیز گرانتر کرده است. انتقال این ماده اولیه از طریق دیگر بنادر اروپایی، بین ۳۰ تا ۴۰ دلار به هزینه واردات هر تن اضافه میکند.
ترکیب هزینههای بالاتر، محدودیت صادرات و ظرفیت تولید قدیمی باعث شده است فولادسازان اوکراینی بهتدریج از بازار رقابتی کنار زده شوند. تولیدکنندگان ترکیهای، چینی و اروپایی در شرایطی با محصولات اوکراینی رقابت میکنند که کارخانههای اوکراین برای تأمین مواد اولیه و رساندن محصول به مشتریان، هزینههای بسیار بیشتری میپردازند.
مدیر عملیاتی متاینوست تأکید کرده است فعالان بازار از شرایط دشوار اوکراین آگاهاند، اما هر شرکت مسئول حفظ کسبوکار و کارکنان خود است و به همین دلیل رقابت در بازار همچنان با شدت ادامه دارد.
توقف فولاد سبز
حملات روسیه به داراییهای متاینوست، از جمله کارخانه زاپوریژستال، ضربه قابلتوجهی به تولید وارد کرده است. بااینحال، این گروه پس از حملات تلاش میکند حجم تولید را در مدت کوتاهی بازیابی کند.
متاینوست تاکنون توانسته است فعالیت خود را ادامه دهد و حقوق ۳۶ هزار نیروی انسانی را پرداخت کند. زاپوریژستال نیز بزرگترین کارفرمای منطقه زاپوریژیا محسوب میشود. اکثریت سهام متاینوست در اختیار رینات آخمتوف، ثروتمندترین فرد اوکراین، قرار دارد.
با وجود ادامه تولید، سرنوشت برنامه نوسازی ۸ میلیارد دلاری متاینوست همچنان نامشخص است. این طرح قرار بود طی ۱۵ سال، کارخانههای شرکت را برای تولید کامل «فولاد سبز» آماده کند؛ اما مدیر عملیاتی متاینوست اجرای چنین برنامهای را در شرایط جنگی غیرواقعبینانه دانسته است.
در بخش نورد گرم کارخانه، دو نشانگر عقربهای با قدمت ۹۰ سال هنوز اندازه تختالهای در حال حرکت را نمایش میدهند. پس از آن، نرمافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، مشخصات دقیق لازم برای شکلدهی بیشتر محصولات را ارائه میکنند؛ ترکیبی از تجهیزات قدیمی و فناوری جدید که وضعیت پیچیده صنعت فولاد اوکراین را نشان میدهد.
اکنون مشخص نیست آینده زاپوریژستال و دیگر کارخانههای فولادی این کشور چگونه رقم خواهد خورد. سرمایهگذاری برای توسعه صنعت محدود شده و همزمان، ریسکهای نظامی، تجاری و مالی افزایش یافتهاند. بااینحال، کارکنان کارخانه همچنان بر ادامه فعالیت و بهبود کیفیت محصولاتی که به مشتریان تحویل میدهند، تأکید دارند.