بررسی عملکرد ۵ ساله بازار تیرآهن / بازار تیرآهن دیگر کشش ندارد

به گزارش فولاد نیوز، بررسی عملکرد بازار تیرآهن ایران طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این صنعت در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ از نظر تولید در مسیر رشد قرار داشته است. تولید از حدود ۱.۲ میلیون تن در سال ۱۴۰۰ به ۱.۳ میلیون تن در سال ۱۴۰۱ رسید و این روند در سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نیز ادامه یافت تا در نهایت تولید سالانه به حدود ۱.۳ میلیون تن برسد.

در همین دوره، صادرات نیز نقش پررنگ‌تری در بازار پیدا کرد. صادرات تیرآهن که در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۴۵ هزار تن بود، در سال ۱۴۰۱ اندکی کاهش یافت و به حدود ۱۳۶ هزار تن رسید، اما در سال‌های بعد مجدداً افزایش پیدا کرد و در سال ۱۴۰۲ به ۱۷۶ هزار تن و در سال ۱۴۰۳ به ۲۱۳ هزار تن رسید. بنابراین، سال ۱۴۰۳ را می‌توان نقطه اوج صادرات تیرآهن در دوره مورد بررسی دانست.

در مقابل، روند مصرف داخلی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. مصرف از حدود ۱.۱ میلیون تن در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱.۲ میلیون تن در سال ۱۴۰۱ افزایش یافت، اما پس از آن کاهش تدریجی آغاز شد و مصرف در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به ترتیب به حدود ۱.۱ میلیون تن رسید. این تفاوت میان مسیر تولید و مصرف، یکی از مهم‌ترین نکات در ارزیابی بازار تیرآهن است؛ چراکه رشد تولید با افزایش متناسب تقاضای داخلی همراه نشده است.

سال ۱۴۰۳؛ اوج تولید و صادرات

سال ۱۴۰۳ در کارنامه پنج‌ساله تیرآهن سالی متفاوت بود. تولید به حدود ۱.۳ میلیون تن رسید و صادرات با ثبت ۲۱۳ هزار تن بالاترین سطح دوره را تجربه کرد. مصرف داخلی نیز حدود ۱.۱ میلیون تن بود.

ترکیب این سه شاخص نشان می‌دهد تولیدکنندگان در این سال توانستند بخشی از محصول خود را از طریق بازارهای صادراتی جذب کنند. به بیان دیگر، صادرات در کنار بازار داخلی به یکی از عوامل مهم حفظ تعادل میان تولید و تقاضا تبدیل شد.

اما در همین سال یک علامت مهم نیز وجود داشت؛ مصرف داخلی نسبت به سال ۱۴۰۱ در مسیر کاهش قرار گرفته بود. بنابراین، حتی در شرایطی که تولید و صادرات به سطوح بالایی رسیده بودند، بازار داخلی هنوز نشانه‌ای از یک رشد پایدار و قدرتمند نشان نمی‌داد.

۱۴۰۴؛ سه شاخص اصلی هم‌زمان عقب نشستند

اهمیت آمار سال ۱۴۰۴ زمانی بیشتر مشخص می‌شود که عملکرد ۱۰ماهه این سال با مدت مشابه سال قبل مقایسه شود.

در ۱۰ماهه ۱۴۰۳، تولید تیرآهن حدود ۱.۱ میلیون تن، صادرات ۱۸۲ هزار تن و مصرف داخلی ۹۹۰ هزار تن بود. در ۱۰ماهه ۱۴۰۴، تولید به حدود ۹۷۰ هزار تن، صادرات به ۱۲۰ هزار تن و مصرف داخلی به ۸۶۰ هزار تن کاهش پیدا کرد.

بنابراین، تولید در یک دوره مشابه حدود ۱۷ درصد کاهش داشته است. صادرات با افت حدود ۳۳ درصدی شدیدترین کاهش را تجربه کرده و مصرف داخلی نیز حدود ۱۳ درصد پایین آمده است.

نکته مهم در اینجا، هم‌جهت بودن هر سه شاخص است. کاهش تنها در تولید اتفاق نیفتاده، بلکه هم‌زمان بازار داخلی و بازار صادراتی نیز کوچک‌تر شده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد افت تولید را نمی‌توان صرفاً یک مشکل در سمت عرضه تلقی کرد؛ بلکه بخش قابل‌توجهی از آن می‌تواند واکنش تولیدکنندگان به کاهش ظرفیت جذب بازار باشد.

صادرات طی سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به یکی از نقاط قوت بازار تیرآهن تبدیل شده بود. افزایش صادرات از حدود ۱۳۶ هزار تن در سال ۱۴۰۱ به ۲۱۳ هزار تن در سال ۱۴۰۳ نشان می‌داد بازارهای خارجی توانسته‌اند بخشی از ظرفیت تولید داخلی را جذب کنند.

اما افت صادرات در ۱۰ماهه ۱۴۰۴، این مسیر را با چالش مواجه کرده است. کاهش از ۱۸۲ هزار تن به ۱۲۰ هزار تن به معنای از دست رفتن بخشی از بازار خارجی در یک دوره مشابه است.

اهمیت این اتفاق در شرایطی بیشتر می‌شود که مصرف داخلی نیز هم‌زمان کاهش یافته است. زمانی که هم بازار داخل و هم بازار صادراتی توان جذب محصول کمتری داشته باشند، فشار بیشتری بر تولیدکننده وارد می‌شود و تعدیل تولید به یک واکنش طبیعی تبدیل خواهد شد.

مصرف داخلی؛ مهم‌ترین عوامل اثرگذار برای آینده بازار

اگر قرار باشد تنها یک شاخص برای ارزیابی آینده بازار تیرآهن انتخاب شود، روند مصرف داخلی اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت. مصرف پس از رسیدن به حدود ۱.۲ میلیون تن در سال ۱۴۰۱، در سال‌های بعد کاهش پیدا کرده و در ۱۰ماهه ۱۴۰۴ نیز به حدود ۸۶۰ هزار تن رسیده است.

این روند نشان می‌دهد مساله بازار صرفاً کمبود یا افزایش عرضه نیست؛ بلکه سمت تقاضا نیز با محدودیت مواجه است. در چنین شرایطی، افزایش تولید بدون وجود تقاضای کافی می‌تواند به افزایش موجودی، تشدید رقابت میان عرضه‌کنندگان و فشار بر حاشیه سود منجر شود.

از همین رو، بازگشت مصرف داخلی می‌تواند مهم‌ترین محرک برای تغییر مسیر بازار باشد. رونق ساخت‌وساز، افزایش فعالیت پروژه‌های عمرانی و زیرساختی و بهبود سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان، عواملی هستند که می‌توانند ظرفیت جذب تیرآهن در بازار داخلی را افزایش دهند.

داده‌های پنج‌ساله یک نکته مهم را آشکار می‌کنند: ظرفیت تولید تیرآهن ایران طی سال‌های اخیر افزایش یافته، اما رشد تقاضا با همان سرعت پیش نرفته است.

در سال ۱۴۰۳، تولید به حدود ۱.۳ میلیون تن رسید، در حالی که مصرف داخلی حدود ۱.۱ میلیون تن بود. صادرات توانست بخشی از این فاصله را پوشش دهد و به ۲۱۳ هزار تن برسد. اما در سال ۱۴۰۴، کاهش صادرات در کنار افت مصرف داخلی باعث شده است ظرفیت جذب بازار نیز محدودتر شود.

به همین دلیل، مساله اصلی صنعت تیرآهن در مقطع فعلی را باید در تعادل میان تولید و تقاضا جست‌وجو کرد، نه صرفاً در میزان تولید.

هنوز برای قضاوت نهایی درباره عملکرد کل سال ۱۴۰۴ باید منتظر آمار ۱۲ماهه ماند، اما داده‌های ۱۰ماهه سیگنال روشنی از تغییر شرایط بازار ارائه می‌کنند.

کاهش هم‌زمان تولید، صادرات و مصرف، در کنار روند نزولی مصرف داخلی طی سال‌های گذشته، نشان می‌دهد بازار تیرآهن با شرایطی متفاوت از سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ روبه‌رو شده است.

اگر در ماه‌های پایانی سال تقاضا تقویت نشود و صادرات نیز به سطوح سال ۱۴۰۳ بازنگردد، احتمال تداوم تعدیل تولید وجود خواهد داشت. در مقابل، هرگونه بهبود در تقاضای داخلی یا بازگشت بازارهای صادراتی می‌تواند بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته را فعال کند.

بازار به دنبال تقاضاست، نه ظرفیت بیشتر

کارنامه پنج‌ساله تیرآهن ایران نشان می‌دهد تولید از حدود ۱.۲ میلیون تن به ۱.۳ میلیون تن افزایش یافته و صادرات نیز از ۱۴۵ هزار تن به ۲۱۳ هزار تن رسیده است؛ اما مصرف داخلی پس از اوج سال ۱۴۰۱ وارد روندی کاهشی شده است.

در سال ۱۴۰۴، این ضعف تقاضا خود را با شدت بیشتری نشان داده و در ۱۰ماهه سال، تولید حدود ۱۷ درصد، صادرات ۳۳ درصد و مصرف داخلی ۱۳ درصد کاهش یافته است.

بنابراین، مهم‌ترین مساله پیش‌روی صنعت تیرآهن در مقطع کنونی، افزایش ظرفیت تولید نیست؛ مسئله اصلی ایجاد تقاضای پایدار برای ظرفیت موجود است. اگر بازار داخلی و صادراتی نتوانند این ظرفیت را جذب کنند، ادامه مسیر رشد تولید دشوار خواهد بود.

در نهایت، عملکرد ماه‌های پایانی ۱۴۰۴ می‌تواند مشخص کند که افت فعلی تنها یک دوره اصلاحی است یا اینکه بازار تیرآهن ایران وارد مرحله‌ای جدید شده است؛ مرحله‌ای که در آن تقاضای واقعی، تعیین‌کننده اصلی حجم تولید، صادرات و چشم‌انداز صنعت خواهد بود.

منبع: فلزات‌آنلاین