شبکه ۹۱۷ میلیون دلاری قاچاق، صنعت مس شیلی را تهدید میکند / مسهای سرقتی با نام قراضه راهی چین میشوند
باندهای سازمانیافته در صحرای آتاکاما دیگر به سرقتهای کوچک و پراکنده بسنده نمیکنند. آنها اکنون قطارهای حامل کاتد مس را با روشهایی پیچیده هدف قرار میدهند و پس از ذوبکردن محمولههای سرقتی، فلز را در پوشش قراضه از شیلی خارج میکنند. افزایش این حملات نشان میدهد تهدید عرضه مس فقط در معادن شکل نمیگیرد؛ فاصله میان کارخانه و بندر نیز به حلقهای آسیبپذیر تبدیل شده است.
به گزارش فولاد نیوز، مس پیش از آنکه از شیلی راهی چین، اروپا یا آمریکا شود، باید صدها کیلومتر از میان صحرای آتاکاما عبور کند. قطارهایی که کاتدهای سنگین و ارزشمند را از معادن شمال این کشور به بنادر میرسانند، سالها یکی از مطمئنترین اجزای زنجیره صادرات بودند؛ اما اکنون همین مسیرهای دورافتاده به هدف باندهایی تبدیل شدهاند که با تجهیزات، برنامهریزی و جسارتی کمسابقه فعالیت میکنند.
براساس گزارشی که شرکت معدنی آنتوفاگاستا در اختیار مقامهای امنیتی شیلی قرار داده، سارقان گاهی با خودرو در کنار قطار حرکت میکنند و در حال حرکت روی واگنها میپرند. سپس ورقهای مسی با وزن حدود ۸۰ کیلوگرم را به بیرون پرتاب میکنند تا اعضای دیگر گروه آنها را جمعآوری کنند. برخی گروهها نیز با استفاده از طناب و قلاب، دستههای کامل کاتد را از قطارهای کمسرعت پایین میکشند.
آنچه این سرقتها را نگرانکنندهتر میکند، وجود شبکهای برای انتقال مس دزدیدهشده به بازار رسمی است. فلز سرقتی به کارگاهها و انبارهای غیرقانونی منتقل و ذوب میشود تا شمارهها و نشانههای شناسایی آن از بین برود. محموله سپس با عنوان قراضه مس اظهار شده و به بازارهای خارجی، از جمله چین، فرستاده میشود.
سرقتهایی که هر سال بیشتر میشوند
آمارها نشان میدهند حمله به قطارهای حامل مس با سرعت قابلتوجهی افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۲، رسانههای محلی ۳۹ مورد سرقت از قطارهای معدنی را ثبت کردند. این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۸۶ مورد رسید؛ یعنی طی سه سال بیش از دو برابر شد.
روند سال ۲۰۲۶ نگرانکنندهتر است. تنها در چهار ماه نخست سال، ۳۴ حمله انجام شد و سارقان توانستند ۱۶۹ تن مس را سرقت کنند. این مقدار معادل ۷۱ درصد کل محمولهای بود که طی تمام سال ۲۰۲۵ به سرقت رفت.
یکی از اهداف تکراری باندها، قطاری است که مس تولیدشده در معدن بزرگ «چوکیکاماتا» متعلق به شرکت دولتی کُدلکو را جابهجا میکند. این قطار در سال گذشته دهها بار هدف قرار گرفت و ارزش مس ربودهشده از آن به حدود ۲.۴ میلیون دلار رسید.
شدت حملات باعث شده شرکت بهرهبردار برای حفاظت از قطارهای این مسیر، تقریباً بهاندازه ارزش مس سرقتشده هزینه کند. نصب قفسهای فلزی روی واگنها و استقرار نیروهای امنیتی از جمله اقداماتی است که برای جلوگیری از دسترسی سارقان انجام شده است.
این قفسها در ابتدا مؤثرترین ابزار مقابله با سرقت شناخته میشدند، اما مهاجمان خیلی زود روشهای تازهای پیدا کردند. در ابتدای سال ۲۰۲۶، یک قطار مجهز به قفس حفاظتی که سنگ معدن مجموعه «الآبرا» متعلق به فریپورت-مکموران را حمل میکرد، طی دو هفته دو بار هدف قرار گرفت. آنتوفاگاستا این اتفاق را نشانه افزایش هماهنگی، توان عملیاتی و ریسکپذیری باندها میداند.
۷۰۰ کیلومتر خط آهن زیر فشار
شرکت راهآهن «افسیایبی»، زیرمجموعه آنتوفاگاستا، حدود ۷۰۰ کیلومتر خط ریلی را در شمال شیلی اداره میکند. این شبکه علاوه بر معادن متعلق به آنتوفاگاستا، تولید مجموعههای بزرگی مانند کُدلکو و فریپورت-مکموران را به بنادر منتقل میکند.
مقدار مس سرقتشده در مقایسه با کل صادرات شیلی هنوز چندان بزرگ نیست. ارزش صادرات مس این کشور تنها در ماه ژوئیه به ۵.۳۷ میلیارد دلار رسید و شیلی حدود یکچهارم مس جهان را تأمین میکند. بااینحال، خطر واقعی فقط در ارزش محمولههای ربودهشده خلاصه نمیشود.
هر حمله میتواند حرکت قطارها را متوقف کند، برنامه تحویل معادن را به هم بزند و کارکنان راهآهن را در معرض خطر قرار دهد. در یکی از حملات سال جاری، سارقان هنگام فرار، رانندگان قطار را با سنگ هدف قرار دادند. تحلیلگران امنیتی نیز میگویند بعضی از این گروهها دیگر شباهتی به سارقان معمولی ندارند و با سلاح گرم، جلیقه ضدگلوله و ساختاری نزدیک به گروههای شبهنظامی فعالیت میکنند.
بیمه محموله میتواند بخشی از زیان مالی شرکتهای معدنی را جبران کند، اما توقف عملیات، هزینه حفاظت و خطر جانی کارکنان را پوشش نمیدهد. وقتی یک شرکت مجبور باشد برای خروج محصول از معدن، واگنها را در قفس فلزی قرار دهد و نیروی مسلح استخدام کند، هزینه واقعی تولید مس دیگر فقط به حفاری، فرآوری و انرژی محدود نیست.
شبکه ۹۱۷ میلیون دلاری قاچاق مس
ابعاد بازار غیرقانونی مس شیلی در ماه آوریل آشکارتر شد؛ زمانی که مقامهای این کشور یک شبکه بزرگ قاچاق را متلاشی کردند. این گروه متهم است از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، حدود ۹۱۷ میلیون دلار مس را بهطور غیرقانونی از شیلی خارج کرده باشد.
کشف چنین شبکهای نشان میدهد سرقت از قطار پایان ماجرا نیست. پشت حملات میدانی، زنجیرهای از خریداران، واحدهای ذوب غیرقانونی، انبارها، صادرکنندگان و مسیرهای انتقال پول قرار دارد. امکان اظهار کاتد ذوبشده بهعنوان قراضه نیز مرز میان تجارت قانونی و قاچاق را کمرنگ میکند.
با وجود گسترش حملات، روند قانونگذاری همچنان کند بوده است. طرحی که سرقت مس را به جرمی مستقل تبدیل میکند، در سال ۲۰۲۴ از مجلس سنای شیلی عبور کرد؛ اما هنوز در مجلس نمایندگان متوقف مانده است. به همین دلیل، شرکتهای معدنی معتقدند بخش بزرگی از مسئولیت حفاظت از یک زنجیره راهبردی عملاً به دوش خود آنها افتاده است.
حلقهای تازه در بحران عرضه مس
بازار جهانی معمولاً محدودیت عرضه مس را با افت عیار معادن، کمبود سرمایهگذاری، طولانیشدن صدور مجوز یا دشواری توسعه پروژههای جدید توضیح میدهد. اتفاقات شیلی مساله دیگری را به این فهرست اضافه کرده است: حتی مسی که استخراج و تصفیه شده، ممکن است در مسیر رسیدن به بندر گرفتار ناامنی شود.
در شرایطی که تقاضا برای مس در شبکههای برق، خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر و مراکز داده رو به افزایش است، امنیت حملونقل این فلز نیز بخشی از امنیت عرضه جهانی محسوب میشود. سرقت ۱۶۹ تن مس بهتنهایی بازار جهانی را دگرگون نمیکند؛ اما گسترش شبکههای قاچاق، افزایش هزینههای حفاظتی و احتمال اختلال در خطوط ریلی میتواند حاشیه اطمینان زنجیرهای را کاهش دهد که همین حالا نیز زیر فشار قرار دارد.
مس بهدلیل افزایش قیمت و نقش راهبردی خود، برای دولتها و صنایع ارزشمندتر شده است؛ اما همین ارزش، آن را برای جرایم سازمانیافته نیز جذابتر میکند. آنچه امروز در صحرای آتاکاما رخ میدهد، هشداری است که کمبود آینده مس ممکن است فقط در عمق معادن آغاز نشود؛ گاهی چند صد کیلومتر آنطرفتر و روی واگنی شکل میگیرد که هرگز به بندر نمیرسد.