به گزارش فولادنیوز، در پنل تخصصی «اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد، از مدیریت پسماند تا خلق ارزش اقتصادی»، مدیران و کارشناسان فولاد هرمزگان، نگین فولاد هرمزگان، فولاد مبارکه و جهاد دانشگاهی، ابعاد مختلف استقرار اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد را بررسی کردند؛ رویکردی که فراتر از بازیافت پسماند، بر کاهش مصرف منابع، احیای داراییهای بلااستفاده، توسعه فناوری و افزایش بهرهوری تولید تمرکز دارد.
این پنل با اجرای شاهین زارع، مدیر متالورژی، طراحی و توسعه محصولات شرکت فولاد هرمزگان و با حضور رضا بارانپویان، مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان، حجت سمائی، معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه، مسعود هراتیان، مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه و اردشیر پورشعبان، عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی برگزار شد.
حاضران در این نشست، اقتصاد چرخشی را یکی از مسیرهای مهم کاهش هزینههای تولید و استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود دانستند و بر ضرورت تدوین نقشهراه، پیوند شرکتهای دانشبنیان با صنایع بزرگ و همکاری دانشگاه و صنعت برای تبدیل پسماندها به محصولات اقتصادی تاکید کردند.
فولاد هرمزگان به دنبال احیای داراییهای راکد و کاهش اتلاف منابع
رضا بارانپویان، مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان، با تشریح رویکرد فولاد هرمزگان در زمینه اقتصاد چرخشی، اظهار کرد: از زمان انتصاب مهندس رحیم بهعنوان مدیرعامل شرکت فولاد هرمزگان، حرکت به سمت اقتصاد چرخشی و استفاده حداکثری از ظرفیت منابع موجود به یکی از محورهای مورد تاکید مدیریت ارشد شرکت تبدیل شده است.
او با بیان اینکه محدودیتهای صنعتی میتوانند زمینهساز نوآوری و بازنگری در شیوه مصرف منابع باشند، توضیح داد: حتی در شرایطی که صنعت فولاد با محدودیتهای فعلی مواجه نبود، حرکت به سمت اقتصاد چرخشی میتوانست در دستور کار قرار گیرد؛ زیرا این رویکرد صرفا پاسخی به کمبود منابع نیست، بلکه راهکاری برای افزایش بهرهوری و استفاده بهتر از امکانات موجود به شمار میرود.
بارانپویان سه محور اصلی مورد تاکید مدیریت فولاد هرمزگان در این زمینه را تشریح کرد و گفت: نخستین محور، شناسایی ضایعات و اقلامی است که قابلیت بازگشت به چرخه تولید را دارند. بخشی از موادی که در حال حاضر بهعنوان ضایعات شناخته میشوند، با انجام اقدامات لازم میتوانند دوباره مورد استفاده قرار گیرند.
به گفته او، اصلاح فرآیندهای تولید با هدف کاهش مصرف مواد اولیه و به حداقل رساندن ضایعات، دومین محور این برنامه است. این اقدام علاوه بر کاهش هزینههای تولید، موجب افزایش بهرهوری منابع و جلوگیری از اتلاف مواد اولیه خواهد شد.
مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان، شناسایی و احیای اقلام راکد و بلااستفاده انبارها را سومین محور این برنامه عنوان کرد و افزود: این موضوع در بسیاری از صنایع کمتر مورد توجه قرار گرفته است، اما با رویکرد جدید مدیریت عامل فولاد هرمزگان، پیگیری این ظرفیت در دستور کار قرار گرفته است.
او با اشاره به ارزش اقتصادی تجهیزات و داراییهای بلااستفاده اظهار کرد: بسیاری از اقلام موجود در انبارها، با وجود آنکه در حال حاضر ضایعات یا کالاهای بلااستفاده محسوب میشوند، همچنان ظرفیت ایجاد ارزش اقتصادی دارند. برخی از این تجهیزات با تعمیر و بازسازی به چرخه مصرف بازمیگردند و برخی دیگر نیز قابلیت فروش دارند. منابع حاصل از فروش این اقلام میتواند برای تامین مواد و تجهیزات مورد نیاز شرکت استفاده شود.
بارانپویان در تشریح نمونههایی از این داراییها در فولاد هرمزگان گفت: در حال حاضر حدود ۷۲ تن لاستیک ضایعاتی، کابل مسی، ۲۶ دستگاه پمپ کفکش و ۱۴ دستگاه شلکور در مجموعه وجود دارد که میتوان با بررسی کارشناسی، برای بازیابی، تعمیر، استفاده مجدد یا فروش آنها برنامهریزی کرد.
او تاکید کرد: این رویکرد علاوه بر افزایش ارزش اقتصادی داراییهای موجود و کاهش هزینههای شرکت، میتواند به الگویی برای سایر صنایع مشابه تبدیل شود. استفاده موثر از منابع راکد، ظرفیت تازهای برای ارتقای بهرهوری و تحقق اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد ایجاد میکند.
سرمایهگذاری خطرپذیر برای ورود فناوریهای نوآورانه به صنعت
در ادامه نشست، حجت سمائی، معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه، به نقش سرمایهگذاری خطرپذیر در توسعه فناوریهای مرتبط با اقتصاد چرخشی پرداخت و گفت: توسعه فناوری و نوآوری از طریق بهرهگیری از ظرفیتهای اکوسیستم نوآوری، یکی از اهداف اصلی شکلگیری صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر فولاد مبارکه است.
او با اشاره به ترکیب شرکتهای حاضر در سبد سرمایهگذاری این صندوق اظهار کرد: از مجموع حدود ۳۰ شرکت حاضر در سبد سرمایهگذاری، نزدیک به یکسوم در حوزه اقتصاد چرخشی فعالیت دارند و بخشی از همکاریهای شکلگرفته نیز به انعقاد قرارداد با فولاد مبارکه منجر شده است.
سمائی رصد فناوریهای نوظهور، شناسایی شرکتهای دانشبنیان توانمند و استفاده از ظرفیت دانشگاهها و مراکز علمی را از جمله ماموریتهای صندوق دانست و افزود: یکی از چالشهای مهم توسعه صنعتی، فاصله میان توانمندی شرکتهای فناور و نیازهای واقعی واحدهای تولیدی است. تلاش صندوق این است که با شناسایی فناوریهای دارای قابلیت توسعه و سرمایهگذاری روی آنها، این فاصله را کاهش دهد و مسیر ورود دستاوردهای نوآورانه به صنعت را هموار کند.
او با تاکید بر اینکه اقتصاد چرخشی نباید صرفا به بازیافت و مدیریت ضایعات محدود شود، توضیح داد: سطح بلوغ اقتصاد چرخشی در هر مجموعه صنعتی تعیین میکند که چه نوع اقدامات و فناوریهایی باید مورد استفاده قرار گیرند. اگر این مفهوم را تنها در مدیریت پسماند خلاصه کنیم، در واقع به ابتداییترین سطح آن توجه کردهایم.
معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه، بازطراحی محصولات و اصلاح فرآیندهای تولید را از مراحل پیشرفتهتر اقتصاد چرخشی دانست و گفت: در این رویکرد، از همان ابتدای طراحی و تولید تلاش میشود مصرف مواد اولیه کاهش یابد، اتلاف منابع به حداقل برسد و بهرهوری انرژی افزایش پیدا کند.
به گفته او، به همین دلیل دامنه سرمایهگذاری صندوق تنها به فناوریهای بازیافت محدود نیست و فناوریهایی که از طریق بهینهسازی فرآیندهای تولید، مصرف مواد اولیه و انرژی را کاهش میدهند نیز در حوزه اقتصاد چرخشی قرار میگیرند.
سمائی در بخش دیگری از سخنان خود به دشواری ورود فناوریهای جدید به صنایع بزرگ اشاره کرد و افزود: شرکتهای دانشبنیان و فناور از چابکی و توانمندی بالایی در توسعه فناوری برخوردارند، اما ورود محصولات آنها به مجموعههای بزرگ صنعتی با ملاحظاتی همراه است. واحدهای تولیدی به دلیل حساسیت فرآیندها و ضرورت حفظ پایداری تولید، در پذیرش فناوریهای جدید با احتیاط عمل میکنند.
او نقش صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر را تسهیل این ارتباط دانست و گفت: صندوق با پذیرش بخشی از ریسکهای مالی و فناورانه و ایجاد ارتباط میان شرکتهای نوآور و واحدهای صنعتی، تلاش میکند شرایط لازم برای آزمایش و بهکارگیری فناوریهای جدید را فراهم کند.
معاون توسعه و سرمایهگذاری صندوق خطرپذیر فولاد مبارکه همچنین تاکید کرد که بازار محصولات و فناوریهای شرکتهای سرمایهپذیر به گروه فولاد مبارکه محدود نیست و سایر صنایع نیز میتوانند از این دستاوردها استفاده کنند. از این منظر، تامین سرمایه تنها بخشی از ماموریت صندوق است و ایجاد ارتباط میان شرکتهای فناور و صنایع مختلف و کمک به توسعه بازار محصولات نوآورانه نیز اهمیت دارد.
تدوین نقشهراه یکپارچه اقتصاد چرخشی در فولاد مبارکه
مسعود هراتیان، مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه، نیز در این پنل با تاکید بر ضرورت عبور از برداشتهای محدود درباره اقتصاد چرخشی اظهار کرد: گاهی این مفهوم به مدیریت پسماند و مسائل زیستمحیطی تقلیل داده میشود؛ در حالی که اقتصاد چرخشی دامنه گستردهتری دارد و در سطحی فراتر، به مدیریت منابع و ایجاد ارزش اقتصادی از ظرفیتهای موجود میپردازد.
او با تفکیک اقتصاد چرخشی از اقتصاد بازیافتی توضیح داد: بازیافت تنها یکی از سطوح اقتصاد چرخشی است. در این فرآیند، مواد پس از مصرف و تولید دوباره جمعآوری و بازیافت میشوند؛ اما اقتصاد چرخشی پیشرفته بر مدیریت منابع، افزایش بهرهوری، توسعه فرهنگ چرخشی و استفاده از فناوری و نوآوری برای خلق ارزش جدید تمرکز دارد.
هراتیان با اشاره به جایگاه این رویکرد در برنامههای نوآوری فولاد مبارکه گفت: بر اساس بررسیهای انجامشده، سه محور اقتصاد چرخشی، تحول دیجیتال و مواد پیشرفته بهعنوان پیشرانهای اصلی نوآوری در فولاد مبارکه تعریف شدهاند. اقتصاد چرخشی نیز با همین نگاه جامعتر و فراتر از بازیافت سنتی در دستور کار قرار گرفته است.
او ادامه داد: در این مسیر، علاوه بر مدیریت بهینه منابع، توسعه فرهنگ اقتصاد چرخشی در مجموعه و بهرهگیری از فناوری و نوآوری برای ایجاد ارزش اقتصادی دنبال میشود. کاربردهای مختلف این رویکرد در مجموعه مورد بررسی قرار گرفته و مطالعات در این زمینه همچنان ادامه دارد.
مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه از فعالیت کارگروه فرهنگ و استراتژی برای تدوین نقشهراه اقتصاد چرخشی خبر داد و افزود: پس از تکمیل مطالعات، پروژههای پیشنهادی بر اساس دو معیار اصلی ارزشآفرینی و امکانپذیری اولویتبندی خواهند شد.
به گفته هراتیان، خروجی این فرآیند، تشکیل سبدی از پروژههای اجرایی است که متناسب با میزان ارزش اقتصادی و امکان تحقق، رتبهبندی میشوند و پروژههای اولویتدار برای دریافت بودجه و ورود به مرحله اجرا معرفی خواهند شد.
او همچنین به ضرورت هماهنگی برنامههای توسعه فناوری با راهبردهای اقتصاد چرخشی اشاره کرد و گفت: پیش از این نقشهراه فناوری فولاد مبارکه تدوین شده بود که در ادامه مورد بازنگری و بهروزرسانی قرار گرفت. اکنون تلاش میکنیم نقشهراه فناوری و نقشهراه اقتصاد چرخشی را در قالب یک چارچوب یکپارچه تدوین کنیم.
هراتیان خاطرنشان کرد: هدف این است که در یک نقشهراه جامع، هر سه پیشران اصلی نوآوری شامل اقتصاد چرخشی، تحول دیجیتال و مواد پیشرفته بهصورت همزمان دیده شوند و پروژههای مختلف بر اساس این محورها تعریف و اجرا شوند.
او در پایان تاکید کرد: یکپارچهسازی این راهبردها میتواند به هدفمند شدن پروژههای نوآورانه، استفاده موثرتر از منابع و هدایت سرمایهگذاریها به سمت طرحهایی منجر شود که بیشترین ارزش اقتصادی و فناورانه را برای فولاد مبارکه ایجاد میکنند.
دانشگاهها در شناسایی و تبدیل پسماندهای فولادی به محصولات اقتصادی نقش دارند
اردشیر پورشعبان، عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی، در بخش دیگری از این پنل، اقتصاد چرخشی را راهبردی ضروری برای عبور صنایع فولاد و معدن از الگوی سنتی تولید دانست و گفت: صنایع فولاد و معدن بهطور سنتی بر مبنای اقتصاد خطی فعالیت کردهاند. در این الگو، مواد اولیه وارد فرآیند تولید میشوند و بخش قابل توجهی از خروجی به شکل پسماند و باطله از چرخه خارج میشود؛ اما در اقتصاد چرخشی تلاش میشود خروجی یک فرآیند به ورودی فرآیندی دیگر تبدیل شود.
او افزود: چنین رویکردی ضمن ایجاد ارزش اقتصادی، مصرف منابع و انرژی را کاهش میدهد و به حفاظت از محیط زیست کمک میکند. در این میان، دانشگاهها و مراکز پژوهشی مسئولیت مهمی در شناسایی ظرفیتهای پسماندها و توسعه راهکارهای استفاده مجدد از آنها دارند.
پورشعبان نخستین گام در این مسیر را شناسایی و شناسنامهدار کردن پسماندها عنوان کرد و گفت: تا زمانی که ماهیت، ویژگیها و ظرفیتهای یک پسماند بهدرستی مشخص نشده باشد، نمیتوان برای بازیابی و استفاده مجدد از آن برنامهریزی کرد. ابتدا باید نوع و مشخصات پسماند را شناخت و سپس متناسب با ویژگیهای آن، راهکارهای مدیریت و تبدیل به مواد ارزشمند را تعیین کرد.
او فعالیتهای تحقیق و توسعه و پژوهشهای کاربردی را دومین محور مهم دانست و توضیح داد: دانشگاهها میتوانند از طریق پایاننامههای دانشجویی و طرحهای تحقیقاتی استادان در این زمینه نقشآفرینی کنند. در جهاد دانشگاهی نیز رویکرد اصلی، پژوهش مسئلهمحور است؛ به این معنا که ابتدا مسائل و چالشهای واقعی کشور شناسایی میشوند و سپس پژوهشها با هدف ارائه راهکارهای عملی برای رفع آنها انجام میگیرد.
عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی، ایجاد واحدهای پایلوت را نیز از الزامات توسعه اقتصاد چرخشی برشمرد و افزود: پیش از ورود فناوریها و راهکارهای پیشنهادی به مقیاس صنعتی، لازم است عملکرد آنها در قالب پایلوت آزمایش و صحتسنجی شود. این کار میتواند ریسک سرمایهگذاری و هزینههای احتمالی مراحل بعدی را کاهش دهد و امکان تبدیل پسماندها به محصولات اقتصادی را با اطمینان بیشتری فراهم کند.
پورشعبان همچنین نبود چارچوب جامع و استانداردهای مشخص برای مدیریت و استفاده مجدد از پسماندها و باطلههای صنایع معدنی را یکی از چالشهای این حوزه دانست و تاکید کرد: دانشگاهها و مراکز پژوهشی باید در زمینه تدوین استانداردها، ضوابط فنی و دستورالعملهای مورد نیاز پیشقدم شوند تا مسیر استفاده اقتصادی و ایمن از این مواد هموار شود.
او در ادامه به پنج جریان اصلی پسماند در صنعت فولاد اشاره کرد و گفت: در میان این جریانها، سرباره از نظر حجم و ظرفیت ایجاد چالشهای زیستمحیطی و همچنین فرصتهای اقتصادی اهمیت ویژهای دارد. علاوه بر سرباره، لجنهای صنعتی، پوستههای اکسیدی و پسماندهای آهکی نیز از جمله موادی هستند که باید با رویکرد علمی و فناورانه مورد بررسی و بازیابی قرار گیرند.
این عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی با اشاره به دستاوردهای پژوهشی این مجموعه اظهار کرد: در جهاد دانشگاهی، مطالعات و فعالیتهای تحقیقاتی به تولید برخی محصولات از جمله پیگمنت از پسماندهای صنعتی منجر شده است. این محصولات آزمونهای مربوطه را با موفقیت پشت سر گذاشته و استانداردهای لازم را کسب کردهاند. همچنین در حوزه تولید کیک نیز اقدامات تحقیقاتی انجام شده و توسعه فرآیند تولید آن در مقیاس پایلوت نیمهصنعتی در دستور کار قرار دارد.
پورشعبان در پایان، همکاری نزدیک صنعت، دانشگاه و مراکز پژوهشی را لازمه تحقق اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد دانست و گفت: با شناسایی علمی پسماندها، توسعه فناوریهای بازیافت، اجرای طرحهای پایلوت و تدوین استانداردهای مورد نیاز میتوان بخش قابل توجهی از مواد دورریز را به منابع اقتصادی تبدیل کرد و گام موثری در مسیر توسعه پایدار برداشت.
در مجموع، مباحث مطرحشده در این پنل نشان داد که تحقق اقتصاد چرخشی در صنعت فولاد، صرفا با مدیریت پسماند و بازیافت مواد محقق نمیشود؛ بلکه به مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزه اصلاح فرآیندهای تولید، احیای داراییهای راکد، سرمایهگذاری در فناوریهای نوآورانه، تدوین استانداردها و همکاری میان صنعت و دانشگاه نیاز دارد. رویکردی که در صورت تبدیل شدن به برنامههای اجرایی و برخورداری از نقشهراه مشخص، میتواند ضمن کاهش هزینهها و مصرف منابع، زمینه خلق ارزش اقتصادی جدید را در زنجیره فولاد فراهم کند.
دیدگاهتان را بنویسید