تحولات بازار طلا و سکه، مشکلات صدور کد استاندارد و موانع صادراتی، صنعت طلا را با چالش مواجه کرده است. حجت شفائی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا و جواهر می‌گوید، تولید مصنوعات طلا در کشور افت شدیدی داشته و واحدهای تولیدی در حال حاضر حداکثر با ۱۰ درصد ظرفیت کار می‌کنند.
به گزارش فولادنیوز، صنعت طلا و جواهر ایران از یک سو به کیفیت بالای محصولات و برخورداری از نیروی متخصص متکی است و از سوی دیگر، با محدودیت‌هایی مواجه شده که به گفته فعالان این حوزه، فعالیت واحدهای تولیدی را دشوار کرده است. گسترش پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا، تغییر مسیر تقاضا از مصنوعات به طلای سرمایه‌ای، مشکلات مربوط به صدور کدهای استاندارد و پیچیدگی فرایند صادرات، از جمله مسائلی است که تولیدکنندگان با آن روبه‌رو هستند.
در همین حال، موضوع سامان‌دهی پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا و اجرای دستورالعمل‌های مربوط به فعالیت آن‌ها، در کنار بحث قدیمی ایجاد شهرک یا برج طلا و مشکلات امنیتی تمرکز واحدهای تولیدی، همچنان از چالش‌های پیش روی این صنعت است.
آمار دقیقی از تولید طلا در کشور وجود ندارد
در همین راستا حجت شفائی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران، درباره میزان تولید طلا در کشور اظهار کرد: «در حال حاضر آمار دقیقی از تولید طلا در کشور وجود ندارد، اما به‌طور کلی حجم تولید به‌شدت کاهش یافته است.»
تولید طلا در کشور به سطح بسیار پایینی رسیده است
او توضیح داد: «سیاست‌هایی که در کشور، به‌ویژه در حوزه معاملات آنلاین طلا اتخاذ شده، تولید طلا را با چالش مواجه کرده و باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان یا کسب‌وکار خود را تعطیل کنند یا به تعدیل نیرو روی بیاورند. در مجموع، تولید طلا در کشور به سطح بسیار پایینی رسیده است.»
مواد خام و مورد نیاز تولید مصنوعات طلا در حال دست‌به‌دست شدن است و این روند به یک عرف نادرست تبدیل شده است
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا گفت: «از سویی معاملات آنلاین طلا رواج یافته و از طرف دیگر، برخی افراد برای سرمایه‌گذاری، طلای آب‌شده می‌خرند و بانک مرکزی نیز در بازار سکه عرضه می‌کند. مجموعه این عوامل به تولید آسیب زده است. در واقع، سکه و مواد خام مورد نیاز تولید مصنوعات طلا در حال دست‌به‌دست شدن است و این روند به یک عرف نادرست تبدیل شده است.» او ادامه داد: «با رواج سرمایه‌گذاری آنلاین در طلا، مردم کمتر به سمت خرید مصنوعات طلا می‌روند و تولید در کشور آسیب می‌بیند.»
تولیدکنندگان معمولاً به دلایل امنیتی تمایلی به اعلام میزان تولید ندارند و اساساً الزامی هم برای اعلام این اطلاعات وجود ندارد
شفائی درباره میزان کاهش تولید طلا نسبت به سال‌های گذشته اظهار کرد: «تولید طلا نسبت به سال گذشته و سال‌های قبل کاهش زیادی داشته است؛ اما حتی نمی‌توانیم میزان تقریبی این کاهش را اعلام کنیم؛ زیرا اطلاعات دقیقی درباره میزان تولید واحدها در دست نیست.»
او توضیح داد: «تولیدکنندگان معمولاً میزان تولید خود را به اتحادیه اعلام نمی‌کنند و محصولاتشان را مستقیماً به بنکداران عرضه می‌کنند. از سوی دیگر، به دلایل امنیتی تمایلی به اعلام میزان تولید ندارند و اساساً الزامی هم برای اعلام این اطلاعات وجود ندارد.»
تهران، اصفهان، یزد، تبریز و مشهد قطب‌های تولید طلا در ایران هستند
این فعال صنعت طلا درباره قطب‌های تولید مصنوعات طلا در کشور گفت: «پنج قطب اصلی تولید طلا در کشور به ترتیب تهران، اصفهان، یزد، تبریز و مشهد هستند. ایران نیز در شمار هفت کشور تولیدکننده مصنوعات طلا در جهان قرار دارد.»
برخی از واحدهای تولیدی نیروی انسانی‌شان را کاهش داده‌اند
شفائی با اشاره به وضعیت فعالیت واحدهای تولیدی گفت: «واحدهای تولیدی در حال حاضر حداکثر با ۱۰ درصد ظرفیت خود کار می‌کنند. برخی از آن‌ها نیروی انسانی‌شان را کاهش داده‌اند و برخی دیگر تلاش کرده‌اند نیروهای خود را حفظ کنند؛ زیرا این افراد متخصص هستند و تولیدکنندگان طی چند سال برای آموزش آن‌ها وقت گذاشته‌اند.»
او افزود: «تولیدکنندگان منتظرند دستورالعمل هیات دولت درباره پلتفرم‌ها اجرایی شود و این پلتفرم‌ها به سامانه ناظر بانک مرکزی متصل شوند. اگر اتصال به‌طور کامل انجام شود و فعالیت پلتفرم‌ها براساس ضوابط این سامانه پیش برود، ممکن است وضعیت تولید مصنوعات طلا تا حدی بهتر شود.»
دستورالعمل جدید باید فروش پلتفرم‌ها را به موجودی واقعی طلا متصل کند
شفائی درباره الزامات دستورالعمل فعالیت پلتفرم‌های فروش طلا توضیح داد: «این دستورالعمل پلتفرم‌ها را ملزم می‌کند موجودی واقعی طلا داشته باشند؛ مشابه یک مغازه‌دار که طلای خود را در خزانه مورد تأیید بانک مرکزی نگهداری می‌کند و از همان موجودی می‌فروشد.»
او ادامه داد: «تا پیش از این، پلتفرم‌ها پول را از مردم دریافت می‌کردند و بعد با پول آن‌ها طلا می‌خریدند. اما براساس دستورالعمل جدید، باید موجودی طلا داشته باشند و آن را نزد بانک مرکزی سپرده‌گذاری کنند. پس از سپرده‌گذاری، فقط به اندازه طلایی که در اختیار دارند اجازه فروش خواهند داشت.»
در سازوکار جدید معاملات آنلاین طلا، طلایی که به مردم تحویل داده می‌شود دیگر طلای آب‌شده یا شمش نخواهد بود، بلکه پلاک طلاست که تولیدکننده آن را ساخته و مهر استاندارد روی محصول درج شده است
این مسئول صنفی افزود: «در این سازوکار، طلایی که به مردم تحویل داده می‌شود نیز دیگر طلای آب‌شده یا شمش نخواهد بود، بلکه پلاک طلاست که تولیدکننده آن را ساخته و مهر استاندارد روی محصول درج شده است. اگر این دستورالعمل اجرایی شود، ممکن است فعالیت تولیدکنندگانی که در حوزه تولید پلاک طلا کار می‌کنند، تا حدی افزایش پیدا کند؛ زیرا تولید این محصولات شامل دستمزد و اجرت ساخت است.»
اگر پلتفرم‌ها در حوزه مصنوعات طلا فعالیت کنند، تقاضا را به سمت تولید بازمی‌گردانند
او تأکید کرد: «در چنین شرایطی، مردم دیگر فقط به دنبال خرید طلای بدون اجرت نخواهند بود. وقتی پلاک طلا هم اجرت ساخت داشته باشد، خریدار می‌تواند میان خرید مصنوعات طلا و خرید پلاک تصمیم بگیرد؛ زیرا هر دو محصول هزینه ساخت دارند.»
او درباره احتمال تبدیل شدن پلتفرم‌ها به مشتری تولیدکنندگان نیز گفت: «تقریباً چنین امکانی وجود دارد. اگر پلتفرم‌ها در حوزه مصنوعات طلا فعالیت کنند، به‌نوعی تقاضا را به سمت تولید بازمی‌گردانند.»
توقف صدور کدهای استاندارد برای تولیدکنندگان، به تولید طلا در تهران آسیب زده است
شفائی با اشاره به مشکلات صدور کدهای استاندارد برای تولیدکنندگان طلا در تهران گفت: «حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد تولیدکنندگان طلا به دلایل امنیتی و همچنین به دلیل نیاز به فضای بزرگ، در واحدهای مسکونی فعالیت می‌کنند. این دسته از تولیدکنندگان نمی‌توانند از اتاق اصناف و اتحادیه صنفی مجوز بگیرند و معمولاً با مجوزهای مربوط به صنایع دستی از وزارت میراث فرهنگی یا مجوزهای وزارت کار فعالیت می‌کنند.»
او افزود: «مشکلی که اکنون به وجود آمده این است که اداره کل استاندارد استان تهران دیگر کدهای استاندارد این واحدها را صادر نمی‌کند. در حالی که ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در سال ۱۴۰۰ حوزه تولید طلا را تفکیک کرد و برای آن استثناهایی در نظر گرفت.»
با گذشت چند ماه، هنوز مصوبه صدور و تمدید کدهای استاندارد تولیدکنندگان طلا براساس ابلاغیه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز اجرایی نشده است
شفائی توضیح داد: «در جلساتی که با حضور نمایندگان سازمان‌های مرتبط، به‌ویژه سازمان ملی استاندارد، برگزار شد، مصوب شد افرادی که از وزارت کار یا وزارت میراث فرهنگی در حوزه صنایع دستی مجوز دارند نیز بتوانند از طریق همین مجوزها کد استاندارد دریافت کنند.»
او ادامه داد: «تا سال گذشته این روند انجام می‌شد، اما مدیرکل استاندارد استان تهران از سال گذشته به این ابلاغیه بی‌توجهی کرده و صدور کدها را متوقف کرده است. دو جلسه نیز با فاصله چهار ماه در معاونت اقتصادی استانداری تهران و با حضور مدیرکل استاندارد استان برگزار شد. در این جلسات دوباره تصویب شد که صدور و تمدید کدهای استاندارد براساس ابلاغیه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز انجام شود، اما با گذشت چند ماه، این مصوبه هنوز اجرا نشده است.»
اداره کل استاندارد استان تهران تولید طلا را با چالش مواجه کرده است
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی ایران درباره اهمیت کدهای استاندارد برای واحدهای تولیدی گفت: «تولیدکنندگان نه تسهیلات ویژه‌ای می‌خواهند، نه وام و نه ملک؛ موضوع فقط یک کد است که به‌واسطه آن تولیدکننده شناسایی می‌شود و فعالیتش در چارچوب مشخص قرار می‌گیرد.»
او افزود: «با صدور کد استاندارد، تولیدکنندگان از وضعیت زیرپله‌ای خارج می‌شوند و پرونده مشخصی در سازمان استاندارد خواهند داشت. نظارت نیز از طریق شرکت‌های بازرسی خصوصی انجام می‌شود؛ این شرکت‌ها از محصولات نمونه‌برداری می‌کنند و نمونه‌ها را برای آزمایش به آزمایشگاه استاندارد یا آزمایشگاه‌های مورد تأیید آن می‌فرستند.»
شفائی تأکید کرد: «با وجود این سازوکار، رفتار اداره کل استاندارد استان تهران تولید را با چالش مواجه کرده است. در حالی که مصوبات مربوط به صدور کدها وجود دارد، این اداره کل همچنان از اجرای آن خودداری می‌کند.»
ساخت شهرک طلا در عبدل‌آباد، به دلیل ملاحظات امنیتی و محیط زیستی تایید نشد
شفائی درباره طرح ایجاد شهرک یا برج طلا برای تجمیع واحدهای تولیدی گفت: «در مقطعی قرار بود شهرک طلا یا برج طلا ساخته شود، اما مکانی که در منطقه ۱۹ تهران و منطقه عبدل‌آباد در نظر گرفته شده بود، در شورای تأمین استانداری تأیید نشد. سازمان محیط زیست نیز با آن موافقت نکرد.»
او افزود: «سال گذشته نیز مسئولان امنیتی و انتظامی استانداری تهران نشستی با سازمان‌های امنیتی برگزار کردند و در آن نشست نیز این طرح به دلیل ملاحظات امنیتی مورد تأیید قرار نگرفت. مساله فقط حفاظت از محل نبود؛ رفت‌وآمد تولیدکنندگان و حمل طلا به آن منطقه نیز خطرهای امنیتی داشت.»
شفائی توضیح داد: «اگر هزار تا دو هزار فروشنده در یک شهرک مستقر شوند، زمان رفت‌وآمد آن‌ها تا حدی قابل پیش‌بینی می‌شود. در خود بازار نیز حدود هزار تولیدکننده فعالیت دارند و ممکن است در طول روز چندین مرتبه رفت‌وآمد داشته باشند. بنابراین، تأمین امنیت مسیرهای رفت‌وآمد این افراد موضوع مهمی است و همین نگرانی‌ها باعث شد نهادهای امنیتی و انتظامی با محل پیشنهادی موافقت نکنند.»
شهرک طلا باید نزدیک بازار بزرگ تهران باشد
این فعال صنعت طلا با تأکید بر اینکه تمرکز واحدهای تولیدی می‌تواند منطقی باشد، گفت: «ایجاد یک شهرک یا مجموعه متمرکز برای تولید طلا، به‌خودی‌خود طرحی منطقی است، اما چند شرط دارد. تا حد امکان باید نزدیک بازار بزرگ تهران و داخل محدوده شهری باشد، نه خارج از شهر، تا مسائل امنیتی رفت‌وآمد تولیدکنندگان کمتر شود.»
او افزود: «در استانبول چنین ساختاری وجود دارد و اکنون فاز ششم آن در حال افتتاح است. در یک مجموعه متمرکز می‌توان تمام زنجیره صنعت طلا را از بخش پالایش، معدن و شمش تا تولید مصنوعات طلا جمع کرد؛ یعنی طراحی، تولید، آموزش، نمایشگاه، ماشین‌آلات و تجهیزات همگی در کنار یکدیگر قرار بگیرند.»
شفائی ادامه داد: «این ساختار در ترکیه با همکاری دولت و تعدادی سرمایه‌گذار شکل گرفت. دولت ظرفیت‌ها و مشوق‌هایی را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار داد، آن‌ها نیز مجموعه‌ای ساختند و سپس واحدها را با قیمت مناسب و شرایط اقساطی به تولیدکنندگان واگذار کردند.»
صنعت طلا ۴۰ سال از تسهیلات محروم بوده، زیرا از ابتدا با این حوزه به‌عنوان کالایی لوکس و سرمایه‌ای برخورد شده، نه یک صنعت تولیدی
شفائی با اشاره به وضعیت حمایت از صنعت طلا در ایران اظهار کرد: «در ۳۰ تا ۴۰ سال گذشته هیچ‌گونه تسهیلاتی به صنعت طلا و جواهر اختصاص داده نشده است؛ زیرا از ابتدا با این حوزه به‌عنوان کالایی لوکس و سرمایه‌ای برخورد شده، نه یک صنعت تولیدی.»
صنعت طلای ایران جایگاه خوبی در جهان دارد و محصولات آن از کیفیت ساخت بالایی برخوردارند؛ ضمن اینکه ظرفیت صادراتی قابل توجهی نیز دارد
او افزود: «تولیدکنندگان ایرانی از نظر کیفیت در سطح بسیار بالایی قرار دارند، اما توان مالی لازم را ندارند که به‌تنهایی شهرکی برای فعالیت خود ایجاد کنند. در این میان، استانداری نیز برای پیشبرد طرح زحمت زیادی کشید و از آن حمایت کرد، اما به دلایل امنیتی و ملاحظاتی که مطرح شد، طرح به اجرا نرسید.»
او ادامه داد: «امیدواریم سازمانی مانند شهرداری یا مجموعه‌ای از سازمان‌های مرتبط وارد عمل شوند و مدیریت ایجاد چنین ساختاری را برعهده بگیرند. ایران جایگاه خوبی در جهان دارد و محصولات آن از کیفیت ساخت بالایی برخوردارند؛ ضمن اینکه ظرفیت صادراتی قابل توجهی نیز وجود دارد.»
به دلیل تحریم‌ها نمی‌توانیم مصنوعات طلا را از مبدأ ایران به کشورهای دیگر صادر کنیم
شفائی درباره وضعیت صادرات مصنوعات طلا در شرایط تحریم گفت: «در دوره نخست ریاست جمهوری ترامپ، جمهوری اسلامی ایران در حوزه فلزات گران‌بها تحریم شد. در نتیجه، عملاً نمی‌توانیم محصولات طلا را مستقیماً از مبدأ ایران به کشورهای دیگر صادر کنیم؛ زیرا در صورت شناسایی مبدأ ایرانی، محموله توقیف می‌شود.»
او افزود: «یکی از راه‌هایی که برخی فعالان برای ادامه صادرات به کار می‌گیرند، انتقال محصول به کشورهای همسایه و صادرات از طریق شرکتی است که در آن کشور ثبت شده است. این شرایط صادرات طلا را با چالش مواجه کرده است.»
ناهماهنگی دستگاه‌های دولتی مسیر صادرات طلا را دشوار کرده است
این فعال صنعت طلا با اشاره به موانع داخلی صادرات اظهار کرد: «علاوه بر تحریم‌ها، بروکراسی داخلی نیز فرآیند صادرات طلا را دشوار کرده است. سازمان ملی استاندارد، بانک مرکزی، وزارت صمت و گمرک، هرکدام ساختار و مقررات خود را دارند و این سازمان‌ها به‌صورت هماهنگ عمل نمی‌کنند.»
او افزود: «اگر این دستگاه‌ها با یکدیگر همسو بودند، حتی با وجود تحریم‌ها نیز صادرات می‌توانست با سهولت بیشتری انجام شود. هر سازمان اعلام می‌کند که باید براساس قانون و بخشنامه خودش عمل کند، در حالی که ما پیشنهاد داده‌ایم یک کارگروه مشترک با حضور چهار یا پنج سازمان مرتبط تشکیل شود.»
او توضیح داد: «پیشنهاد ما این است که نمایندگان این سازمان‌ها در کارخانه تولیدی حاضر شوند، از محصول نمونه‌برداری کنند، محموله را همان‌جا پلمب کنند و برگه صادرات را به صادرکننده بدهند. در این صورت، صادرکننده می‌تواند محصول را با همان پلمب و مجوز صادر کند.»
شفائی گفت: «در حال حاضر، صادرکننده طلا باید برای انجام مراحل مربوط به صادرات به فرودگاه یا بانک مرکزی مراجعه کند. برای مثال، وقتی یک سفارش شامل ۱۰۰ سرویس طلاست، ممکن است هنگام نمونه‌برداری یک سرویس را قیچی کنند تا امکان ری‌گیری فراهم شود. در چنین شرایطی، محصول ناقص می‌شود و سفارشی که برای مشتری آماده شده بود، آسیب می‌بیند.»
صادرات طلا معمولاً چمدانی انجام می‌شود و بارنامه متعارفی برای آن وجود ندارد
شفائی درباره مشکلات ضمانت‌نامه‌های بانکی گفت: «یکی دیگر از موانع صادرات، الزام به سپردن ضمانت‌نامه بانکی به میزان ارزش محصول صادراتی است. این مقررات برای صادرکنندگان بسیار دست‌وپاگیر است؛ به‌ویژه اینکه صادرات طلا معمولاً چمدانی انجام می‌شود و بارنامه متعارفی برای آن وجود ندارد.»
مقررات مربوط به بازگشت ارز حاصل از صادرات طلا، دشواری زیادی برای صادرکننده ایجاد می‌کند
او افزود: «یک صادرکننده ممکن است ۲۰ تا ۵۰ کیلوگرم طلا را در یک چمدان با خود حمل کند، اما باید به همان میزان ضمانت بانکی بگذارد تا بازگشت طلا یا ارز حاصل از صادرات تضمین شود. این روند دشواری زیادی برای صادرکننده ایجاد می‌کند و متأسفانه تاکنون نهادهای دولتی با همکاری بخش خصوصی برای حل این مشکلات به جمع‌بندی نرسیده‌اند.»
متأسفانه در حوزه تولید و صادرات طلا که اشتغال و ارزآوری به دنبال دارد، وفاقی میان سازمان‌های دولتی شکل نگرفته است
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا با انتقاد از ناهماهنگی دستگاه‌ها گفت: «متأسفانه در حوزه تولید و صادرات وفاقی میان سازمان‌های دولتی شکل نگرفته است. از این موضوع متأسفیم که سازمان‌های مختلف وقت زیادی برای پلتفرم‌ها صرف کرده‌اند و برای آن‌ها سامانه، دستورالعمل و ضوابط نوشته‌اند تا فعالیتشان تسهیل و سازمان‌دهی شود، اما برای حل مشکلات تولید و صادرات طلا چنین اجماعی شکل نگرفته است.»
او افزود: «فعالیت پلتفرم‌ها به‌خودی‌خود اشتغال‌زایی و ارزآوری ندارد؛ اما تولید طلا اشتغال ایجاد می‌کند، سرمایه ملی را به کار می‌گیرد و می‌تواند ارزآوری مناسبی داشته باشد. اگر دستگاه‌های مرتبط یک سال یا حتی ۶ ماه به اندازه زمانی که طی سه سال برای پلتفرم‌ها صرف کردند، روی رفع مشکلات تولید متمرکز می‌شدند، قطعاً امکان افزایش تیراژ تولید و حضور در بازارهای جهانی فراهم می‌شد.»
ترکیه از خلاء صنعت طلا در ایران استفاده کرد و به یکی از صادرکنندگان بزرگ این صنعت تبدیل شد
شفائی با اشاره به تجربه کشور ترکیه در صنعت طلا گفت: «حدود ۴۰ سال پیش، ترکیه طلای دست دوم ایران را خریداری می‌کرد و در بازار خود به مصرف می‌رساند؛ اما اکنون به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان طلا در جهان تبدیل شده است.»
او افزود: «ترکیه فقط در سال ۲۰۲۲ حدود ۷۰۰ تن مصنوعات طلا صادر کرد، در حالی که صادرات ایران کمتر از یک تن بود. این تفاوت نشان می‌دهد که ترکیه از خلأ موجود در سیاست‌گذاری و حمایت از صنعت طلا در ایران استفاده کرده است.»
شفائی ادامه داد: «متأسفانه در کشور ما سیاست مؤثری برای حمایت از تولید، تسهیل فرایند تولید، صادرات یا برگزاری جلسات مستمر برای حل مشکلات صنعت طلا وجود نداشته است. اگر هم جلساتی در وزارت صنعت، معدن و تجارت، استانداری تهران، سازمان توسعه تجارت یا شهرهای دیگر برگزار شده، آن همت و پیگیری عملی لازم برای رفع مشکلات شکل نگرفته است.»
منبع: تجارت‌نیوز
دیدگاهتان را بنویسید