قطعی برق چقدر از درآمد فولادسازان را میبلعد؟ / قبض واقعی خاموشیها
برای یک فولادساز، قطع برق فقط خاموششدن چراغهای کارخانه نیست. وقتی برق میرود، کوره از مدار خارج میشود، خط نورد میایستد، محصول نیمهکاره روی خط باقی میماند و برنامه تحویل سفارشها بههم میریزد. با اینحال، حقوق کارکنان، هزینه نگهداری تجهیزات، استهلاک و اقساط بانکی همچنان سر جای خود هستند. کارخانه هزینه میکند، اما چیزی برای فروش تولید نمیشود! همین ویژگی، خاموشی در صنعت فولاد را با قطعی برق در بسیاری از کسبوکارهای دیگر متفاوت میکند.
به گزارش فولاد نیوز، تولید فولاد یک فرایند بههمپیوسته است. کوره، ریختهگری، نورد و تجهیزات جانبی باید با نظم مشخصی کار کنند و توقف ناگهانی یکی از این بخشها میتواند فعالیت کل مجموعه را مختل کند. حتی بازگشت برق نیز لزوما به معنای آغاز فوری تولید نیست. آمادهسازی دوباره خطوط، تنظیم دمای کوره و بررسی تجهیزات زمان میبرد. بنابراین، زیان کارخانه ممکن است از مدت قطعی برق بیشتر باشد.
محدودیت زودهنگام انرژی برای صنایع
سال ۱۴۰۴ هنوز به پایان ماه نخست نرسیده بود که محدودیت برق به کارخانههای فولادی رسید. سید رسول خلیفهسلطانی، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، آن زمان اعلام کرد برق واحدهای فولادی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته و شدت محدودیت در برخی کارخانهها به ۸۰ درصد رسیده است. او این وضعیت را در کمتر از ۲۰ روز پس از آغاز سال «بیسابقه» توصیف کرده بود.
ماجرا به همینجا ختم نشد. پنج تشکل فعال در حوزه فولاد، معدن و سیمان در نامهای که ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ منتشر شد، نسبت به اعمال محدودیت ۹۰ درصدی برق اعتراض کردند. در این نامه آمده بود کاهش برق کارخانهها به ۱۰ درصد دیماند، در عمل چیزی جز توقف تولید و تعطیلی کامل خطوط نیست.
این وضعیت، کارخانه را از امکان برنامهریزی محروم میکند. مدیر تولید نمیداند هفته آینده چه میزان برق در اختیار دارد، واحد فروش نمیتواند زمان تحویل مطمئنی به مشتری بدهد و بخش صادرات نیز درباره انجام تعهدات خود اطمینان ندارد.
زیان روی زیان با خط خاموش تولید
بسیاری از مخارج کارخانه با قطع برق متوقف نمیشوند. حقوق کارکنان، تعمیر و نگهداری، استهلاک تجهیزات، هزینه مالی و مخارج اداری همچنان ادامه دارند. در نتیجه، کاهش تولید فقط درآمد را کم نمیکند؛ هزینه تمامشده هر تن محصول را نیز بالا میبرد و حاشیه سود را تحت فشار قرار میدهد.
البته باید میان «فروش یا تولید ازدسترفته» و «زیان خالص» تفاوت قائل شد. تمام ارزش محصولی که تولید نشده، زیان نهایی شرکت نیست؛ زیرا بخشی از هزینه مواد اولیه نیز انجام نشده است.
ظرفیت هست، تولید نیست
بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در سال ۱۴۰۴ اعلام کرده بود که ارزش تولید ازدسترفته زنجیره فولاد بر اثر محدودیتهای انرژی در سال ۱۴۰۳ به ۵.۵ میلیارد دلار رسیده است. به گفته او، این رقم در مجموع سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ حدود ۸.۵ میلیارد دلار بوده و طی چهار سال به ۱۴.۵ میلیارد دلار رسیده است.
این رقم حاصل محدودیت برق و گاز است و نباید آن را معادل زیان خالص فولادسازان دانست؛ اما یک واقعیت مهم را نشان میدهد، مبنی بر اینکه، ایران برای ساخت کارخانه، نصب تجهیزات و ایجاد ظرفیت تولید هزینه کرده، اما بخشی از این سرمایه بهدلیل نبود انرژی بلااستفاده مانده است.
سبحانی بهتازگی نیز در یادداشتی که جهان صنعت آن را منتشر کرده، گفته است: امروز فولادسازان ایرانی در بازارهای منطقه ای با تولید کنندگان عمان عربستان و قطر رقابت میکنند که از زیر ساختهای پایدارتر انرژی برخوردارند و واحدهای تولیدی آنها به طور مستمر با قطعی برق و گاز مواجه نمیشوند. در برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس واحدهای صنعتی تقریبا در تمام روزهای سال به انرژی پایدار دسترسی دارند در حالی که صنایع ایرانی در مقاطع مختلف سال با محدودیت های جدی برق و گاز مواجه میشوند این تفاوت زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که قیمت حامل های انرژی نیز به طور مستمر افزایش یابد. نکته مهم این است که وقتی برق یک کارخانه قطع میشود تولید متوقف شده اما هزینه های بنگاه متوقف نمیماند. حقوق و مزایای کارکنان استهلاک تجهیزات و سایر هزینه های ثابت همچنان پابرجاست. نتیجه این وضعیت افزایش قیمت تمام شده محصول و کاهش قدرت رقابت تولید کننده ایرانی در بازار صادراتی است.
تلاش فولادسازان برای خودکفایی در تولید و تامین برق
برخی فولادسازان برای فرار از خاموشی به ساخت نیروگاه روی آوردهاند، ولی نیروگاه اختصاصی نیز همیشه به معنای برق تضمینشده نیست. اگر برق تولیدشده وارد شبکه سراسری شود و امکان تحویل پایدار آن به کارخانه وجود نداشته باشد، سرمایهگذاری انجام شده فقط بخشی از مشکل را حل خواهد کرد.
به این ترتیب، قبض واقعی خاموشیها را نباید فقط در کاهش تناژ تولید جستوجو کرد. این قبض در فروش از دسترفته، افزایش هزینه هر تن فولاد، تأخیر در صادرات و کوچکشدن حاشیه سود دیده میشود. فولادسازان پیش از هر طرح توسعه تازه، به یک چیز ساده اما حیاتی نیاز دارند؛ اطمینان از اینکه وقتی کوره آماده است، برق هم خواهد بود!