مدیریت بحران وزارت اقتصاد در سایه جنگ 40 روزه

به گزارش فولاد نیوز، بورس تهران امروز نیز رکورد تازه‌ای را ثبت کرد و در آستانه فتح قله تاریخی 4.5 میلیونی قرار گرفت. گفتنی است، پس از 80 روز تعطیلی اجباری بازار سهام و همزمان با اختلال کامل در تنگه هرمز و خروج بندر جبل‌علی امارات از مدار تجارت ایران از اوایل سال 1405، وزارت اقتصاد مجموعه‌ای از اقدامات ساختاری و حمایتی را به اجرا درآورده است. این اقدامات در سه محور اصلی، شامل «بسته‌های حمایتی بازگشایی بورس»، «مسیرهای جایگزین تامین و ترانزیت کالا» و «ساماندهی مناطق آزاد تجاری-صنعتی» قابل بررسی است.

بسته‌های حمایتی بازار سهام پس از 80 روز تعطیلی

حمایت‌های وزارت اقتصاد از بازار سهام و سرمایه‌های قفل‌شده مردم در این بازار را می‌توان در قالب 10 محور بررسی کرد. حمایت‌هایی که از مسیر شورای عالی و سازمان بورس انجام شد، نتیجه‌بخش بود و بازار سهام را خلاف تصورات و پیش‌بینی‌های قبلی، صعودی کرد. از جمله این محورها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. افزایش ساعات معاملات

سازمان بورس زمان انجام معاملات را تا پایان هفته دوم خرداد، به ساعت 13:30 افزایش دادند تا فرصت بیشتری برای کشف قیمت‌های تعادلی و ورود تدریجی تقاضا فراهم شود. این اقدام از افت ناگهانی قیمت‌ها جلوگیری کرد و امکان تخلیه تدریجی صف‌های فروش را فراهم ساخت.

2. محدودیت بر سفارش‌های فروش معامله‌گران حقوقی

در ادامه حمایت‌ها، برای جلوگیری از فروش‌های سنگین، سقفی برای فروش روزانه حقوقی‌ها معادل میانگین معاملات یک دوره گذشته تعیین شد. این محدودیت در دو روز نخست بازگشایی اعمال گردید و از هیجان فروش به طور ملموسی کاست.

3. انتشار اوراق اختیار فروش تبعی بیمه سهام با نام «هموطن»

در قالب حمایت‌های وزارت اقتصاد و سازمان بورس از سرمایه‌های مردم، اوراقی منتشر شد که به سهامدار خرد تضمین می‌دهد در صورت نگهداری سهام تا سررسید 18 ماهه، حداقل 30 درصد سود کسب کند. این ابزار انگیزه فروش هیجانی را کاهش داد.

4. اعطای وام 200 میلیون ریالی به سهامداران حقیقی (طرح «نقدینه»)

در همین حال، وام 200 میلیون ریالی با بهره 23 درصد و بازپرداخت 24 ماهه، با وثیقه سهام و بدون نیاز به ضامن به سهامداران خرد اعطا شد. هدف از این اقدام، تامین نقدینگی برای جلوگیری از فروش اجباری سهام بود.

5. افزایش ضریب تضمین در معاملات

در چارچوب برنامه‌های حمایتی از بازار سرمایه، ضریب تضمین اولیه در معاملات سهام افزایش یافت تا از ریسک ناشی از نوسانات شدید بازار کاسته شود و اعتباردهی کنترل‌شده‌تری صورت گیرد.

6. اعطای تسهیلات با توثیق سهام

سهامداران توانستند سهام خود را به‌عنوان وثیقه برای دریافت تسهیلات بانکی قرار دهند که به بهبود نقدینگی و کاهش فشار فروش کمک کرد.

7. تقویت منابع صندوق‌های حمایتی بازار

بودجه صندوق‌های تثبیت بازار و توسعه سرمایه‌گذاری افزایش یافت تا توان مداخله حمایتی در زمان افت شدید قیمت‌ها بیشتر شود.

8. بیمه سهام برای سهامداران خرد

پوشش بیمه‌ای برای بخشی از ریسک کاهش ارزش سهام سهامداران خرد در نظر گرفته شد تا اعتماد به بازار بازگردد.

9. تعیین تکلیف شرکت‌های آسیب‌دیده در جنگ 40 روزه

وضعیت مالی و عملیاتی شرکت‌هایی که در طول جنگ 40 روزه خسارت دیده بودند، شفاف‌سازی شد تا سهامداران با اطلاعات دقیق‌تری تصمیم بگیرند.

10. الزام به افشای اطلاعات کامل در سامانه کدال

پیش از بازگشایی، تمام شرکت‌ها موظف شدند اطلاعات مهم را در سامانه کدال منتشر کنند تا شفافیت افزایش یابد و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر شود.

جایگزینی 6 کریدور تجاری و جبران آثار محاصره دریایی

در جریان جنگ اخیر کریدورهای تجاری جنوب ایران که از مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز عبور می‌کردند، به دلیل محاصره دریایی از سوی آمریکا و درگیری‌ها با امارات متحده عربی اختلالات زیادی را تجربه کردند. با این حال، وزارت اقتصاد در همکاری با دیگر وزارت‌خانه‌های اقتصادی دولت، برای مدیریت شرایط، دست به فعال‌سازی 6 کریدور جایگزین زد.

کریدور پاکستان

در فروردین 1495، پاکستان چندین گذرگاه زمینی را برای ترانزیت کالاهای ایران باز کرد. نقش اصلی این کریدور، واردات کالاهای اساسی و ترانزیت کالا از افغانستان به بنادر پاکستان است. مهم‌ترین مزیت آن دسترسی فوری به آب‌های آزاد اقیانوس هند بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز است. در حال حاضر این کریدور فعال و پررفت وآمدترین گزینه جایگزین است.

کریدور عراق

در اردیبهشت 1405، دولت عراق اعلام کرد که تمام مرزهای زمینی با ایران برای ترانزیت فعال هستند. نقش اصلی این کریدور، صادرات انواع کالاهای غیرنفتی شامل مواد غذایی، مصالح ساختمانی، لوازم خانگی، محصولات پتروشیمی و برق است. این کریدور جزو معدود مسیرهایی است که حتی در شرایط بحرانی باز مانده است.

کریدور شمال (دریای خزر و روسیه)

این مسیر شامل بنادر شمالی ایران مانند انزلی، نوشهر و امیرآباد است. نقش اصلی آن واردات غلات، روغن، الوار و فلزات از روسیه و صادرات میوه، سبزیجات، لبنیات و محصولات پتروشیمی ایران است. مهم‌ترین مزیت آن امنیت کامل به دلیل نبود نیروی دریایی آمریکا در دریای خزر و هزینه حمل نسبتا پایین است. عیب اصلی آن نیز یخ‌زدگی بخشی از دریای خزر در زمستان است.

بندر چابهار و کریدور شرق

چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران خارج از تنگه هرمز است. راه‌آهن چابهار-زاهدان در اردیبهشت 1405 به بهره‌برداری رسید و این بندر را به شبکه ریلی سراسری متصل کرد. مزیت اصلی آن خارج بودن از محدوده بحران هرمز و دسترسی مستقیم به اقیانوس هند است. این کریدور فعال است اما ظرفیت آن هنوز به طور کامل استفاده نمی‌شود.

کریدور ترکیه

گذرگاه‌های بازرگان و رازی اصلی‌ترین مسیرهای جاده‌ای به ترکیه و سپس اروپا هستند. نقش اصلی آنها صادرات گاز طبیعی، نفت خام، محصولات پتروشیمی، فلزات و میوه و خشکبار به ترکیه و واردات ماشین‌آلات، دارو و مواد شیمیایی است. این کریدور فعال و همیشه شلوغ است.

کریدور ریلی شرق (سرخس – ترکمنستان – چین)

این مسیر ریلی از مشهد به سرخس، سپس ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان و نهایتا چین می‌رود. مهم‌ترین مزیت آن زمان حمل بسیار کوتاهتر برابر با یک سوم زمان مسیر دریایی است. این کریدور فعال است اما ظرفیت آن محدود است.

بهسازی وضعیت مناطق آزاد تجاری-صنعتی

وزارت اقتصاد همچنین در راستای فعال‌سازی پتانسیل‌های تجاری کشور، تحولاتی را در حوزه مناطق آزاد ایجاد کرد. از تغییرات مدیریتی گرفته تا بهسازی وضعیت حمل‌ونقل در این مناطق.

منطقه آزاد ارس

در شمال غرب ایران و هم‌مرز با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و نخجوان منطقه آزاد ارس قرار دارد. دولت برنامه راهبردی برای آن تدوین کرده، زیرساخت‌های حمل‌ونقل را تکمیل و از ایجاد واحدهای صنعتی جدید با اولویت اشتغال بومیان حمایت کرده است.

منطقه آزاد قشم

منطقه آزاد قشم، در جزیره قشم قرار دارد. اقدامات دولت شامل اجرای پروژه‌های توسعه بندری، تمرکز بر بهره‌مندی مستقیم مردم محلی از درآمدها و تسهیل سرمایه‌گذاری در گردشگری بوده است.

منطقه آزاد چابهار

منطقه آزاد چابهار در جنوب شرق ایران و سواحل مکران، به‌عنوان تنها بندر اقیانوسی کشور قرار گرفته است. وزارت اقتصاد چندین پروژه تولیدی و صنعتی با اولویت اشتغال مردم سیستان و بلوچستان افتتاح کرده و بر تخصیص منابع به نفع جامعه محلی تاکید دارد.

منطقه آزاد ماکو

منطقه آزاد ماکو در شمال غرب ایران، بزرگترین منطقه آزاد کشور است. وزارت اقتصاد پس از یک دهه بلاتکلیفی، طرح جامع آن را تصویب کرده، بزرگراه اکو را تکمیل و چشم‌انداز تبدیل ماکو به قطب لجستیک را تعریف کرده است.

منطقه آزاد اروند

منطقه آزاد اروند نیز در جنوب غرب ایران و محدوده آبادان و خرمشهر قرار گرفته است. دولت مناطق اروندکنار و چوئبده را به محدوده آن اضافه کرده، پروژه‌های عمرانی و حمل‌ونقل را اجرا و تشریفات گمرکی را کاهش داده است.

منطقه آزاد کیش

منطقه آزاد کیش نیز در جزیره کیش واقع شده و قطب گردشگری و مراکز خرید مدرن وحسوب می‌شود. وزارت اقتصاد از مدیریت سرمایه‌محور در این منطقه حمایت کرده، بر بهره‌وری و جذب سرمایه‌های جدید تمرکز دارد و برای گردشگری سلامت و همایش‌های بین‌المللی برنامه‌ریزی کرده است.

منطقه آزاد انزلی

منطقه آزاد انزلی نیز در حاشیه دریای خزر، دروازه ارتباطی با روسیه است. دولت قانون توسعه آن را ابلاغ کرده، عملکرد اقتصادی آن مورد ارزیابی مثبت نهادهای نظارتی قرار گرفته و زیرساخت‌های بندری و انبارهای ترانزیتی را توسعه داده است.

سایر مناطق آزاد جدید

سایر مناطق آزاد نیز شامل اینچه‌برون در گلستان، بوشهر در حاشیه خلیج فارس، مهران در ایلام و اردبیل می‌شود. وزارت اقتصاد برای هر یک برنامه راهبردی جداگانه تدوین کرده، از انحراف به سمت واردات صرف جلوگیری کرده و مطالعات زیرساختی و طرح‌های جامع را آغاز نموده است.

در مجموع، وزارت اقتصاد با اجرای 10 بسته حمایتی در بورس، فعال‌سازی 6 کریدور جایگزین تجاری و توسعه 11 منطقه آزاد، توانسته است اقتصاد کشور را در شرایط بحرانی مدیریت کرده و وابستگی به مسیرهای آسیب‌پذیر را به حداقل برساند.