هجوم زغال‌سنگ آمریکا به آسیا کمک می‌کند تا در پیشبرد انرژی پاک از غرب جلو بیفتد

به گزارش فولاد نیوز، اقتصادهای بزرگ آسیایی از جمله چین، هند، ژاپن و ویتنام در سال ۲۰۲۵ سامانه‌های تولید برق خود را بیش از ایالات متحده و اروپا پاک‌سازی کرده‌اند و این امر زمینه‌ساز واگرایی شرق و غرب در شتاب گذار انرژی در آستانه سال ۲۰۲۶ شده است. بر اساس داده‌های اندیشکده انرژی «امبر»، طی ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۵، ایالات متحده تنها بازار بزرگ برق بود که شدت کربن تولید برق خود را نسبت به سال قبل افزایش داد.

عامل اصلی افزایش شدت کربن در آمریکا، رشد حدود ۱۳ درصدی تولید برق با سوخت زغال‌سنگ بوده است؛ افزایشی که انتشار گازهای بخش برق آمریکا از مصرف سوخت‌های فسیلی را به بالاترین سطح سه‌ساله رسانده است. در فاصله ژانویه تا اکتبر، ایالات متحده بیش از هر بازار بزرگ برق دیگری شدت کربن و انتشار گازهای بخش برق را افزایش داد.

شرکت‌های برق اروپا نیز در مجموع انتشار CO2 خود را در سال جاری نسبت به ۲۰۲۴ افزایش داده‌اند، در حالی که چین، هند، ژاپن و ویتنام همگی از ابتدای سال تاکنون کاهش‌هایی در خروجی CO2 ناشی از تولید برق با سوخت‌های فسیلی ثبت کرده‌اند.

با نزدیک شدن زمستان در نیمکره شمالی، انتظار می‌رود تولید برق از سوخت‌های فسیلی در ماه‌های آینده در سراسر آسیا، اروپا و آمریکای شمالی افزایش یابد که این امر شدت کربن همه سامانه‌های بزرگ برق را بالا خواهد برد. اما به احتمال زیاد ایالات متحده همچنان در رشد انتشار کربن پیشتاز خواهد ماند، زیرا شرکت‌های برق این کشور در پی افزایش شدید قیمت گاز طبیعی در سطح ملی، تولید از نیروگاه‌های زغال‌سنگ را پیش از نیروگاه‌های پاک‌تر گاز طبیعی بالا می‌برند.

مسیرهای کاهش شدت کربن

همه سامانه‌های بزرگ برق طی حدود پنج سال گذشته شدت کربن خود – یعنی مقدار دی‌اکسید کربن (CO2) آزادشده به ازای هر کیلووات‌ساعت (KWh) تولید برق – را کاهش داده‌اند. با این حال، تنها چین از سال ۲۰۱۹ توانسته کاهش‌های سالانه پیوسته‌ای در شدت کربن ثبت کند؛ عمدتاً به پشتوانه استقرار پیشروانه منابع انرژی پاک که به شرکت‌های برق اجازه داده وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهند. در فاصله ژانویه تا اکتبر، ایالات متحده تنها بازار بزرگ برق بود که شدت کربن خود را نسبت به سال قبل افزایش داد.

بر اساس داده‌های امبر، در ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۵، میانگین شدت کربن تولید برق چین ۵۶۲ گرم CO2 به ازای هر KWh بود، در مقایسه با نزدیک به ۶۷۰ گرم CO2/KWh در سال ۲۰۱۹. در سایر نقاط، دیگر سامانه‌های بزرگ برق از سال ۲۰۱۹ دست‌کم یک افزایش سالانه در شدت کربن را تجربه کرده‌اند؛ زیرا ترکیبی از رشد تقاضای برق، عرضه نامنظم انرژی پاک و چرخش‌های سیاستی در حوزه برق موجب تغییر در ترکیب تولید شده است.

با این حال، تنها سامانه آمریکا در سال ۲۰۲۵ تاکنون افزایش نشان داده است؛ به‌طوری که میانگین انتشار ۳۸۳.۳ گرم CO2 به ازای هر KWh در فاصله ژانویه تا اکتبر ثبت شده، در مقایسه با ۳۸۱.۲ گرم در همان ماه‌ها در سال ۲۰۲۴. میانگین شدت کربن اروپا تاکنون در سال جاری حدود ۲ درصد کمتر از ۲۰۲۴ بوده است، در حالی که هند (کاهش ۵ درصدی)، ژاپن (کاهش ۳ درصدی) و ویتنام (کاهش ۲ درصدی) نیز کاهش‌هایی ثبت کرده‌اند.

رشد مبتنی بر زغال‌سنگ

اقتصادهای آسیایی همچنان به‌مراتب بیش از شبکه‌های بزرگ برق در اروپا و آمریکای شمالی به زغال‌سنگ متکی هستند. هند حدود ۷۰ درصد برق خود را از زغال‌سنگ تولید می‌کند، سهم زغال‌سنگ چین ۵۵ درصد است، ویتنام ۴۸ درصد و ژاپن تاکنون در سال جاری حدود ۲۷ درصد. در مقابل، اروپا در سال جاری کمتر از ۱۳ درصد از برق خود را از نیروگاه‌های زغال‌سنگی تولید کرده است، در حالی که سهم زغال‌سنگ در آمریکا حدود ۱۶ درصد است.

با این حال، ایالات متحده تنها بازار بزرگ برق است که تاکنون در سال جاری افزایش شدیدی در سهم زغال‌سنگ از کل ترکیب تولید ثبت کرده است؛ و به همین دلیل مسیر شدت کربن آمریکا با روندهای سایر مناطق همخوانی ندارد.

در فاصله ژانویه تا اکتبر، ایالات متحده و ژاپن تنها بازارهای بزرگ برق بودند که تولید برق با زغال‌سنگ را نسبت به سال قبل افزایش دادند. سهم زغال‌سنگ آمریکا که تاکنون در سال جاری حدود ۱۶.۱ درصد بوده، در مقایسه با سهم ۱۴.۶ درصدی در سال ۲۰۲۴، افزایش ۱۱ درصدی را در سهم برق تأمین‌شده از نیروگاه‌های زغال‌سنگی نسبت به سال قبل نشان می‌دهد.

در واقع، نیروگاه‌های زغال‌سنگی در سال جاری بزرگ‌ترین منبع رشد عرضه برق در آمریکا بوده‌اند و بر اساس داده‌های امبر، حدود ۷۳ درصد از افزایش کل عرضه برق در فاصله ژانویه تا اکتبر را به خود اختصاص داده‌اند. در سایر بازارهای بزرگ برق، سهم زغال‌سنگ در رشد عرضه به‌مراتب کمتر بوده است؛ از جمله در هند که افزایش تولید زغال‌سنگی تنها نیمی از رشد کلی عرضه برق را تشکیل داده است.

پیگیری روندها تا ۲۰۲۶

در آمریکا، افزایش حدود ۵۰ درصدی میانگین قیمت گاز طبیعی در سال جاری عامل مهمی در بالا رفتن تولید برق با زغال‌سنگ بوده است، زیرا شرکت‌های برق همچنان تحت فشار هستند تا قیمت انرژی را برای مصرف‌کنندگان مهار کنند. انتظار می‌رود قیمت‌های گاز طبیعی در زمستان پیشِ رو به دلیل تقاضای بی‌سابقه صادرکنندگان ال‌ان‌جی بالا بماند؛ صادرکنندگانی که می‌توانند در بازار گاز آمریکا با شرکت‌های برق برای گاز رقابت کنند.

این چشم‌اندازِ تداوم قدرت قیمت‌های گاز باید سطوح تولید برق با زغال‌سنگ را در آمریکا تا بخش قابل‌توجهی از سال ۲۰۲۶ بالا نگه دارد و می‌تواند تضمین کند که روند شدت کربن آمریکا همچنان صعودی بماند. در فاصله ژانویه تا اکتبر، ایالات متحده بیش از هر بازار بزرگ برق دیگری انتشار گازهای بخش برق را افزایش داد.

در چین و اروپا، مشکلات اقتصادی پایدار فعالیت صنعتی کلی را محدود کرده و در نتیجه تقاضا از سوی کارخانه‌ها، واحدهای فولاد و شیمیایی و دیگر مصرف‌کنندگان بزرگ برق را کاهش داده است. هرگونه بهبود در فعالیت اقتصادی چین و اروپا به افزایش تولید برق با سوخت‌های فسیلی منجر خواهد شد و به نوبه خود شدت کربن این بازارها را بالا می‌برد.

افزایش تولید صنعتی و تقاضا در چین همچنین اقتصادهای سایر نقاط آسیا را تقویت خواهد کرد و می‌تواند در سال ۲۰۲۶ به یک افزایش گسترده در شدت کربن بخش برق آسیا منجر شود. با این حال، در سال ۲۰۲۵، ایالات متحده همچنان از نظر شتاب شدت کربن برجسته‌ترین مورد است؛ شتابی که همچنان برخلاف روند جهانی حرکت به سوی شبکه‌های برق پاک‌ترِ پیوسته قرار دارد.