سمیعینژاد با اشاره به تغییر رویکرد جهانی در اکتشاف معادن گفت: «در گذشته، بخش عمده فعالیتهای اکتشافی جهان بر ذخایری متمرکز بود که در سطح یا اعماق نسبتاً کم قرار داشتند و نشانههای زمینشناسی، ژئوشیمیایی یا ژئوفیزیکی آنها به سادگی قابل شناسایی بود. اما بسیاری از این اهداف سطحی و کمعمق در مناطق معدنی قبلاً شناسایی شدهاند. در نتیجه، مرز جدید اکتشاف در جهان به تدریج از سطح زمین به سمت ذخایر پنهان، پوشیده و عمیق حرکت کرده است.»
وی ادامه داد: «نسل آینده اکتشاف باید بتواند چند صد متر تا یک کیلومتر و در برخی محیطهای زمینشناسی حتی بیشتر، زیر سطح زمین را با دقت بیشتری مورد مطالعه قرار دهد. این تغییر، صرفاً افزایش عمق حفاری نیست؛ بلکه تغییر کامل معماری اکتشافی است. عمق، مرز جدید دانش زمین محسوب میشود.»
تجربه حفاریهای فوقعمیق جهان
رئیس هیات مدیره ایمیدرو با اشاره به توانمندیهای فنی بشر در حفاریهای عمیق گفت: «برای درک ظرفیت فناوری حفاری، کافی است به تجربه حفاریهای فوقعمیق جهان نگاه کنیم. حفاری فوقعمیق “کولا” در روسیه به عمق بیش از ۱۲ کیلومتر رسید و نشان داد بشر از نظر فنی قادر است به اعماقی وارد شود که زمانی دستنیافتنی تصور میشد. پروژههای حفاری عمیق در کشور آلمان نیز به بیش از ۹ کیلومتر رسید. اگرچه این پروژهها علمی بودند و نه پروژههای معمول اکتشاف معدن، اما درس مهم آنها برای صنعت و معدن روشن است: عمق یک مانع مطلق نیست؛ یک مسئله مهندسی، اقتصادی و فناورانه است.»
وی افزود: «در صنعت اکتشاف معدنی نیز نمونههای قابل توجهی وجود دارد. به عنوان مثال، در کشور کانادا، حفاری اکتشافی الماس با عمق بیش از ۳۴۰۰ متر انجام شده است. این ارقام نشان میدهد که موضوع اکتشاف عمیق دیگر یک موضوع نظری نیست.»
چالشها و الزامات اکتشاف عمیق
سمیعینژاد با اشاره به چالشهای اکتشاف عمیق گفت: «حفاری عمیق دشوارتر و گرانتر است. هرچه عمق افزایش پیدا کند، هزینه و پیچیدگیهای عملیات نیز افزایش مییابد و شاید مهمتر از همه، هزینه یک تصمیم اشتباه چند برابر میشود. اصل اساسی در اکتشاف عمیق این است که قبل از اینکه عمیقتر حفاری کنیم، باید هوشمندتر هدفگذاری کنیم.»
وی ادامه داد: «در کشور ایران، بخش عمده فعالیتهای اکتشافی در بسیاری از مناطق بر شناسایی ذخایر سطحی و کمعمق متمرکز بوده است. طبیعی است که با گذشت زمان، بسیاری از ذخایری که آثار آنها در سطح زمین قابل مشاهده بوده، شناسایی شدهاند. امروز صنعت معدن برای اکتشاف ذخایر جدید، ناگزیر است به سمت اعماق بیشتر زمین حرکت کند. بنابراین آینده اکتشاف معدنی را نمیتوان صرفاً در سطح زمین جستجو کرد. بخش قابل توجهی از ذخایر نسل آینده در اعماق زمین و در مناطقی قرار دارند که ممکن است هیچ نشانه مستقیم و مشخصی در سطح نداشته باشند.»
راهکارهای توسعه اکتشاف عمیق در ایران
رئیس هیات مدیره ایمیدرو با اشاره به الزامات توسعه اکتشاف عمیق در ایران گفت: «برای دستیابی به این ذخایر، لازم است نگاه ما از اکتشاف سطحی و کمعمق به سمت اکتشاف سیستماتیک در عمق تغییر کند. این تحول نیازمند توسعه تجهیزات حفاری عمیق، آموزش نیروی انسانی متخصص، استفاده از فناوریهای ژئوفیزیک عمقی، مدلسازی سهبعدی و ایجاد بانکهای اطلاعاتی یکپارچه اکتشافی است.»
وی افزود: «همکاری میان سازمانهای دولتی، دانشگاهها، شرکتهای معدنی و بخش خصوصی میتواند نقش مهمی در توسعه این حوزه داشته باشد. آینده اکتشاف معدنی تنها در آنچه در سطح زمین مشاهده میکنیم خلاصه نمیشود. بخش مهمی از آینده معدنی کشور در اعماق زمین قرار دارد. کشورهایی که بتوانند فناوری شناسایی و اکتشاف ذخایر عمیق را توسعه دهند، در آینده از مزیت مهمی در تأمین مواد معدنی برخوردار خواهند بود.»
سمیعینژاد در پایان تأکید کرد: «حفاری عمیق را نباید صرفاً به عنوان افزایش عمق حفاری، بلکه به عنوان بخشی از یک سیستم اکتشافی هوشمند، دقیق و مبتنی بر فناوری مورد توجه قرار دهیم. امیدوارم با توسعه دانش فنی، سرمایهگذاری در تجهیزات جدید و استفاده از توان متخصصان کشور، بتوانیم فصل جدیدی را در اکتشاف ذخایر معدنی ایران آغاز کنیم.»
